НийгмийнСУРВАЛЖИЛГА, НИЙТЛЭЛ

ХӨНДӨХ СЭДЭВ: Хөдөлмөрлөх чин хүсэлтэй ч ажлын талбараас гадуурхагдсаар буй Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд

Надад нэг найз бий. Тэр сонсдоггүй. Гэхдээ бид ойлголцдог. Бас нэг найз бий. Тэр алхаж чаддаггүй. Гэхдээ би хамт дэлгүүр орно, зугаална. Мөн надад нэг найз бий. Тэр хардаггүй. Гэхдээ хэлж байгаа үгнээс минь намайг хэн болохыг таньдаг. Бид үнэхээр сайн ойлголцдог…

Хүмүүс хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажил хийж чадахгүй, ойлголцоход хүндрэлтэй хэмээн боддог. Энэ хэвшмэл ойлголтоос болоод хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажилд авдаггүй. Ажилд авсан ч дарамтлах, чимээгүйгээр хүчирхийлэх тохиолдлууд цөөнгүй. Иймд бид энэ удаа хөгжлийн бэрхшээлтэй гурван иргэний дуу хоолойг та бүхэндээ хүргэх болно. Тэд хөдөлмөр эрхлэхэд гардаг хүндрэл, мөн шийдлийн тухай ярих юм.


Манай улсын нийт иргэдийн 3.3 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй. Өөрөөр хэлбэл ойролцоогоор 30 хүн тутмын нэг нь тусгай хэрэгцээтэй байна гэсэн үг. 

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан арга хэмжээнүүдийг төрөөс 2018 оноос хойш эрчимтэй авч хэрэгжүүлж эхэлсэн. Гэсэн ч дутагдалтай зүйлс одоо ч байсаар буйг үгүйсгэх аргагүй. “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн ерөнхий газар”-ын дарга Э.Тамир нэгэн ярилцлагадаа “Өвчин эмгэгийн шалгуур болгон хувь хүний амьдралын бэрхшээл, өөрийн ажил хөдөлмөр эрхлэх хүсэл эрмэлзэл, чадал чадварыг үл хамааран хөдөлмөрийн чадвар алдалтын байдлаар нь үнэлэн тогтоодог. Энэ нь өнөөдөр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшин доогуур байхын нэг үндэс болж байна” гэсэн байдаг.

Манай улс хөгжлийн бэрхшээлийг тогтоох ЗХУ-ын үеийн аргачлалыг ашигладаг. Үүнд хөдөлмөрийн чадвараа 50-69 хувь хүртэл алдсан тохиолдолд хэсэгчлэн буюу хагас, 70-аас дээш хувь хүртэл алдсан тохиолдолд бүрэн алдсанд тооцно гэж заасан байдаг.

Бидний зүгээс 184 хөгжлийн бэрхшээлтэй, ажил эрхэлдэг иргэдийн дунд ажил эрхлэхэд нь гардаг асуудлуудын талаар судалгаа явуулсан юм. Тус судалгааны дүнг одоо танилцуулъя.

Б.НЯМ-ОЧИР: МАНАЙ АЖЛЫН БАЙР ГАДНАА ИХ ӨНДӨР ШАТТАЙ, БИ ХЭДИЙ ӨГЛӨӨ ЭРТ ИРДЭГ Ч, ДАРГААСАА ҮРГЭЛЖ ХОЖИМДОЖ ОЧДОГ БАЙЛАА

This image has an empty alt attribute; its file name is coverr-11-1-1024x683.jpg

/Хөдөлгөөний бэрхшээлтэй иргэн/

Намайг Бямбадоржын Ням-Очир гэдэг. 34 настай. Хүзүү нугасны гэмтэл аваад тэргэнцэрт суудаг болсон. “Түгээмэл хөгжил” ТББ-д дэд бүтцийн хүртээмжийн чиглэлээр ажиллаад дөрвөн жил болж байгаа. Гэмтэл аваад 10 жил болж байна. Оюутан байхдаа гэмтээд хэсэг хугацааны дараа сургуульдаа буцаж орж, төгссөн.

АНХНЫ АЖИЛ

“Түгээмэл хөгжил” ТББ-д орохын өмнө замын зургийн компанид зургийн инженерийн туслах хийж байсан. Энэ миний эзэмшсэн мэргэжил л дээ. Өмнө тэнд ажиллаж байхад хамгийн хүндрэлтэй байсан зүйл нь хүртээмжгүй байдал.

ХАМГИЙН ХҮНД ДУРСАМЖ

Манай ажлын байр гаднаа их өндөр шаттай, би хэдий өглөө эрт ирдэг ч даргаасаа үргэлж хожимдож очдог байлаа.

Яагаад гэхээр гадаа нь ирчихлээ гэсэн ч тэр өндөр шатыг хүний тусламжгүй давж чадахгүй шүү дээ. Тэгэхээр туслах хүн хүлээж гудамжинд суудаг байсан. Тэр хооронд дарга аль хэдийн ирчихнэ. Ажилдаа орохоос гадна өөр олон асуудал гарна. Манай ариун цэврийн өрөөний хаалга нарийхан болохоор би тэргэнцэртэйгээ багтдаггүй байсан. Хүн хэдэн цаг сууж ажиллаж байгаа юм чинь мэдээж ариун цэврийн өрөө орох шаардлагатай болно. Шат тийм болохоор би үдийн цайндаа ч бас гарч чаддаггүй байсан. Өдөр болгон гэрээсээ хоол хийж авч ирэх боломжгүй. Тэгээд зарим өдөр бол хоол идэхгүй гүрийгээд л суучихна. Харин одоо хийж байгаа ажил маань хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст хандсан үйл ажиллагаа явуулдаг болохоор бүх зүйл харьцангуй ижил тэгш байдаг.

АЖИЛ ОЛДОГГҮЙ ХАМГИЙН ГОЛ ШАЛТГААН

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд болон ажил олгогч байгууллага хоорондын үл ойлголцлын асуудал бас бий.

  • Тэднийг авч ажиллуулж байгаа компаниуд тэднийг хэрхэн, ямар нөхцөлд ажиллуулах вэ?
  • Ажлын байрны тохируулгыг нь хэрхэн хийх вэ?
  • Бусад хөдөлмөр эрхэлдэг хүмүүстэй адилтган үзэх нь зөв үү гэдэг асуудлууд дээр ойлголт муугаас энэ байдал үүсдэг.

Бидэнд ажиллах таатай орчин бүрдээгүйгээс болж, ажиллахаас шантрах, биеийн байдал нь доройтох, дарамтанд орох, өөрийн хэрэгцээ шаардлагыг бүрэн илэрхийлж ойлгуулж чадахгүй байх явдал гардаг. Тэгэхээр дээр хэлсэнчлэн ажиллах орчныг бүрдүүлэх гэдэг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн ажил эрхлэлтэнд хамгийн чухал асуудал мөн. Байгууллагууд хувийн зохицуулалтдаа анхаарах хэрэгтэй юм болов уу даа.

ШИЙДЭЛ

Ерөөсөө л тухайн байгууллагын хамт олон эхлээд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийхээ талаар мэдлэг ойлголт бага хэмжээгээр ч болов авсан байх хэрэгтэй. Тэд ямар хэрэгцээ шаардлагатай вэ, хэрхэн харилцах гэх мэтчилэн зүйл дээр төсөөлөлтэй болох гэсэн үг. Мэдээж тусгайлан харьцах шаардлагагүй л дээ. Гэхдээ юун дээр анхаарах ёстой юм бэ гэдгийг мэдээд авчихвал сайн. Бас ч гэж хэдэн жилийн өмнөхөө бодвол иргэд олон нийтийн дунд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн талаарх ойлголт хандлага харьцангуй эерэг болоод байгаа гэж миний хувьд харж байна.

Одоогоос 4, 5 жилийн өмнө гэхэд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийг очиход тэр болгон ажилд авдаггүй байсан. Хэдий 25 ажилтны дунд нэг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн байх ёстой гэдэг хууль байдаг ч байгууллагууд тэр болгон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг авч ажиллуулдаггүй, торгуулиа төлөөд явах сонирхолтой байдаг. Одоо бол харьцангуй байдал өөр болсон. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажлын байранд авах сонирхол харьцангуй ихэссэн байна шүү дээ. 


Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 111.2-д “Аж ахуйн нэгж, байгуулага энэ хуулийн 111.1-д заасан хэмжээнд /25 ажилчин тутамд нэг/ хөгжлийн бэрхшээлтэй буюу одой хүн ажиллуулаагүй бол ажиллуулбал зохих орон тоо тутамд сар бүр төлбөр төлнө” хэмээн заасан. 

Түүнчлэн хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын институтаас хамгийн сүүлд буюу 2019 онд хийсэн судалгаанаас үзвэл:

Тухайн үед 25 ба түүнээс дээш ажилчидтай нийт 2061 аж ахуй нэгж байгууллага байсан. Тэгвэл дээрх хуулийн заалтын дагуу тэдний ажиллах боломжтой орон тоо 19544 байснаас ердөө 4921 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд тэнд ажил эрхэлж байжээ.

Б.БАТТӨР: БОЛЖ ӨГВӨЛ ЭНЭ ЖИЛДЭЭ БАГТААД АЖИЛД ОРОХ ЗОРИЛГОТОЙ БАЙНА

/Харааны бэрхшээлтэй иргэн/

Намайг Батхүүгийн Баттөр гэдэг. Нэг нас хүрч амжаагүй байхдаа бүрэн хараагаа алдсан. 2012 онд хотод орж ирээд одоо есөн жил болж байна. Хотод ирээд харааны бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн тусгай 116-р сургуульд суралцсан. 2017 онд ЕБС-иа төгсөөд СУИС-д хөгжмийн багшаар суралцаж эхэлсэн. Энэ жил их сургуулиа амжилттай дүүргэсэн. 

АЖИЛ ОЛОХОД ГАРДАГ БЭРХШЭЭЛ

Төгсөөд сар арай болоогүй байна. Энэ хугацаанд ажил хайж хоёр газар анкет өгсөн. Төгссөн жилдээ тууштай ажил хайж орох зорилготой байгаа юм л даа. Хоёр газар анкет өгсний нэг нь хараахан хариу өгөөгүй байна. Нөгөө нь “25 хүн тутамд нэг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн ажиллах ёстой гэх хуулийн заалттай. Бид заалтаа биелүүлээд нэг хүн авчихсан учраас таныг авах боломжгүй” гэсэн хариуг өгсөн.

Бүх газар тэгдэг эсэхийг мэдэхгүй ч зарим байгууллага зөвхөн тэр шаардлагыг биелүүлэх гэж л хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг авдаг юм шиг байсан. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст бол ялангуяа Монголд ажиллаж амьдрахад хүндрэлтэй байгаа. Ажилд авлаа гэж бодоход дийлэнх газарт хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнд зориулсан ямар ч орчин байдаггүй. 

ЭМЗЭГЛЭДЭГ ЗҮЙЛ

Хөгжлийн бэрхшээлтэй гэхээр заавал тусгай сургууль, цэцэрлэгт юм уу газарт очиж ажиллах ёстой гэх хандлагатай байнга тулгарч ирсэн. Би бол хувьдаа энэ хандлагын эсрэг байдаг. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн яагаад жирийн хүмүүстэй хамт ажиллаж болохгүй гэж? Гэхдээ хамт ажиллах орчин манайд алга.

Би эзэмшсэн мэргэжлээрээ ерөнхий боловсролын сургуульд очоод ажиллая гэхээр наад зах нь энэ асуудал гарч ирдэг. Сургуулийн бүх сурах бичиг энгийн багш нарт л зориулсан байдаг. Тэнд ажилд орлоо ч ажиллах боломж байдаггүй. 

ШИЙДЭЛ

Ялгаж харьцалгүйгээр бусад ажилчидтай хамт ямар нэг ялгаа мэдрэлгүй ажиллах боломжийг бүрдүүлж өгөх хэрэгтэй. Ер нь байгууллагууд хандлагынхаа тал дээр анхаарах хэрэгтэй юм болов уу даа. Хүмүүсийн биднийг харах өнцөг янз бүр бий. Зөвөөр хүлээж авах нэгэн байхад “За харахгүй юм байж гэртээ л байж байхгүй, яах гэж гадуур явж байдаг юм” гэх хүмүүс ч байдаг. Сүүлийн үед гэхдээ эерэг хандлага нь арай давамгайлах болсон. Одоо эрчимтэй ажил хайж байна. Болж өгвөл энэ жилдээ багтаад ажилд орох зорилготой байгаа.

Х.НАСАНЖАРГАЛ: АЖЛЫН БАЙРАН ДЭЭР СОНСГОЛЫН, ХАРИЛЦААНЫ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ИРГЭДИЙГ МАШ ИХ ДАРАМТАЛДАГ

/Сонсголын бэрхшээлтэй иргэн/

Намайг Хүрэлсамбуугийн Насанжаргал гэдэг. Би 43 настай. Төрөлхийн сонсголын бэрхшээлтэй. Одоо ажил эрхэлдэггүй. Өмнө нь шүдний эмнэлэгт ариутгагч, туслахаар ажиллаж байсан. 5 жил ажилласан. Одоо ажил хайж байгаа ч ковидоос болоод ажлын байр олдохгүй байна.

АЖИЛЛАХАД ТУЛГАРЧ БАЙСАН ХҮНДРЭЛ

Хуулийн хүрээнд үүргээ биелүүлэх гээд байгууллагууд гурав дөрвөн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн авдаг. Гэхдээ хөдөлгөөний бэрхшээлтэй хүмүүсийг байгууллагууд авах тун дургүй байдаг. Миний хувьд хамт ажиллагсадтайгаа дандаа бичгээр харилцдаг байсан. Зарим мэдэхгүй үгнүүд юм уу хэт их текст байхад утгыг нь ойлгохгүй.

Ажлын байран дээр сонсголын, харилцааны бэрхшээлтэй биднийг маш их дарамталдаг. Хэлж чадахгүй байгаагаар маань далимдуулаад биднийг буруутгах, “Чамаас болоод ийм юм болчихлоо” гэх гүтгэлгүүд их гардаг. Надад ч ийм явдал их тохиолдсон. 

2019 оны судалгаагаар байгууллагуудын 83 хувь нь “сар бүр төлбөр төлөхөд хүндрэлтэй байдаг тул цаашид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажиллуулах сонирхолтой байна” гэж хариулжээ. Харин үлдсэн 17 хувь нь “цаашид хуулиа даган сар бүрийн төлбөрөө төлнө” хэмээсэн байна.

ШИЙДЭЛ

Ажилд авч буй байгууллагууд дохионы анхан шатны хэлтэй байх хэрэгтэй байна. Одоо Монгол Улс дийлэнхээрээ Англи хэлний суурь мэдлэгтэй болчихсон шүү дээ. Түүнтэй адил дохионы хэлний анхан шатны мэдлэгтэй болчихвол сайн. Уул нь төр үүнийг бодлогоор шийдэж өгөх ёстой шүү дээ. Харааны бэрхшээлтэй хүмүүсийг маш сайн дэмждэг. Үйлдвэрээр хүртэл дэмжсэн байдаг. Сонсголын бэрхшээлтэй иргэдийг болохоор биеийн хөдөлгөөнд саадгүй учраас бараг асуудалгүй гэж боддог. Бодит байдалдаа энэ нь худлаа шүү дээ.

ТЭМДЭГЛЭЛ: Түүнтэй уулзахаар очиход тэрбээр товлосон цагтаа, хэлсэн газартаа биднийг хүлээгээд байж байлаа. Гэхдээ ярилцлага маань үндсэн цагаасаа дор хаяж хагас цагийн дараа эхэлсэн. Учир нь дээр дурдсан шиг бичгээр ойлголцоход харилцааны тал дээр нэлээн хүндрэл гарсан юм. Эцэст нь цахим хэлмэрчийн тусламжтайгаар бид яриагаа амжилттай дуусгав. Гэхдээ үүн шиг өдөр тутамдаа хэлмэрчээр бусадтай харилцах боломж түүнд тэр бүр байдаггүй гэнэ. 

Биднийг ойлголцоход “Диф клуб”-ийн /Монгол дахь сонсголын бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан холбоо/ үүсгэн байгуулагч Буянхишигийн Юүмжирдулам тусалсан юм.

Тэрбээр “Манай улсад мэргэжлийн хэлмэрчдийн хүртээмж маш бага байдаг. Дохионы хэлний хэлмэрч орчуулагчдын холбооноос цар тахалтай холбогдуулан цахим хэлмэрчийн үнэ төлбөргүй үйлчилгээг гаргасан. Гэхдээ энэ нь таван минутаас удаан байдаггүй, мөн заавал бүртгүүлж байж үйлчлүүлдэг учир сонсголын бэрхшээлтэй иргэдийн өдөр тутмын харилцаанд хангалттай тусалж чаддаггүй. Дохионы хэлний тухай хуулийг УИХ-аас авч хэлэлцээгүй. Гэхдээ хэлмэрчдийг үе шаттай бэлтгэнэ гэх санал саяхан дэвшүүлсэн байна. Ямар нэг тодорхой стандарт, тогтсон бүтэцтэйгээр л үүнийг хэрэгжүүлэхгүй юм бол дохионы хэл гэдэг хоёр жил жижиг төвд сургаад хэлмэрч бэлдчихдэг амархан зүйл биш. Үүнийг төрөөс илүүтэй анхаарах хэрэгтэй байна. Одоогоор сонсголын бэрхшээлтэй иргэдэд хандсан хуулийн “дохионы хэл бол сонсголгүй хүмүүсийн эх хэл юм” гэсэн ганцхан л заалт байдаг. Үүнийг төр анхаарах цаг нь болсон” гэлээ.

О.ЭНХЖИН

Энэ мэдээнд өгөх таны үнэлгээ
Like
Love
Haha
Wow
Sad
Angry
Таг

Холбоотой мэдээ

5 Сэтгэгдэл

  1. Одоогоор сонсголын бэрхшээлтэй иргэдэд хандсан хуулийн “дохионы хэл бол сонсголгүй хүмүүсийн эх хэл юм” гэсэн ганцхан л за####т байдаг. Үүнийг төр анхаарах цаг нь болсон” гэлээ.

  2. Ерөөсөө л тухайн байгууллагын хамт олон эхлээд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийхээ т####аар мэдлэг ойлголт бага хэмжээгээр ч болов авсан байх хэрэгтэй

Хариулт үлдээх

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Eguur.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.

Back to top button