Б.Балжинням: Намайг БНХАУ-д бүх насаар хорих, эсвэл буудан хороох хувь тавилан хүлээж байгаа

ӨМӨЗО-ны иргэн Б.Балжинням болон өвөрмонгол иргэд Монголчуудад монгол бичгийг үнэ төлбөргүйгээр заах "YesMongolbichig" аяныг эхлүүлжээ. Аян ирэх сарын 01-ний өдрөөс монгол орон даяар хэрэгжиж эхлэх юм. Бид энэ удаад аяныг санаачлагч, НҮБ-ын хамгаалалтад монгол улсад амьдарч буй Б.Балжиннямыг урьж ярилцлаа.

- МОНГОЛ БИЧГИЙН ХАГАС САРЫН ДОТОР СУРАХ БҮРЭН БОЛОМЖТОЙ-

-Та НҮБ-ын хамгаалалтад энд оршин суудаг гэсэн. Эх нутгаасаа явах ямар нөхцөл байдал үүсэв. Танд юу юу тохиолдсон бэ?

-БНХАУ-ын засгийн газар Өвөрмонголчуудын үндэсний бичиг соёлыг хаах шийдвэр гаргасныг өвөр монголчууд эсэргүүцсэн жагсаал цуглаан хийсэн. Миний бие тэр жагсаалд Улаанбаатар хотоос оролцож есдүгээр сарын 01-нд төв талбай болон БНХАУ-ын ЭСЯ-ны гадаа эсэргүүцлийн жагсаал хийсэн. Тэр үед дэлхийн орнуудад амьдарч буй монголчууд байгаа газартаа үндэсний бичиг соёлоо хамгаалж жагсаал цуглаан хийсэн юм. Гэвч би 30 хоног хоригдсон. Гадаадын иргэн харьяатын газраас гаргасан шийдвэр юм. Гэхдээ дэлхий даяар тархсан монголчууд "Б.Балжиннямыг сулла" гэж бас нэгдсэн учраас суллагдсан. Энэ хооронд би жагсаал хийснийхээ төлөө БНХАУ руу дахин хөл тавих эрхгүй болсон юм. Би тэнд очвол эсвэл насаараа шоронд хоригдоно, үгүй бол буудуулна.

- Монголд амьдрах болсон шалтгаан нь энэ үү?

- Тийм ээ. Урд амьдрах боломж байхгүй. Би 2020 оны арванхоёрдугаар сард НҮБ-д хүсэлт гаргасан. Одоо Монголд НҮБ-ын хамгаалалтад амьдарч байна. НҮБ цаашдаа хаашаа яв гэхийг би мэдэхгүй.

- Монголчуудад монгол бичиг заах ажлыг хэзээнээс төлөвлөв?

-Төлөвлөгөө гаргаад хоёр сар болж байна. Яагаад гэвэл бид нар үндэсний бичиг соёлоо сэргээх ажлыг Өвөрмонголд хэрэгжүүлэх ямар ч боломж байхгүй. Тэнд цэцэрлэгийн хүүхдүүдэд хятадаар хичээл зааж байна. Зургаан нас хүртэл бүгдийг нь хятад хүүхэд шиг болгох зорилготой. Гэтэл хятад хүүхдүүд багаасаа монгол бичиг үзэж байна. Энэ бол маш аюултай. Тэд 10, 20 жилийн дараа өвөрмонголын өмнөөс дэлхийн тавцанд гарна. Би монгол гээд, учир нь монгол бичгээ мэдэж байгаа учраас. Тэгэхээр монгол хүн бүр үндэсний бичгээ сурах хэрэгтэй.  

- Үйл ажиллагаагаа хэрхэн явуулах вэ?

-Төрийн бүх шатны байгууллага, албан байгууллага, компаниуд монгол бичгээ сурмаар байна гэсэн хүсэлт гаргаж, хичээлийн танхимаа бэлдчихвэл манай багш нар очоод үнэгүй хичээл заана. Хөдөө орон нутагт  аймгуудаар явна. Нэг аймагт арав хоног байрлана. Ингэхдээ монгол хэлний багш нарыг нь нэгтгээд бас зааж болно. Сургуулийн багш нараас мөнгө авахгүй. Би багш нараа өөрөө цалинжуулна. Энэ цалин хаанаас гарч ирэх вэ гэхээр дэлхий даяар суурьшсан монголчууд, Өвөрмонгол ахан дүү нарын дэмжлэгээр бий болно.  Өнөөдөр л гэхэд хэвлэлийн хурал хийхэд зүс мэдэх өвөрмонгол ах ирээд “Балжиннямаа би чамайг дэмжиж байгаа шүү” гээд мөнгө өгсөн. Тэр мөнгийг би тоолоогүй, одоо цүнхэнд явна. Би тоолж үзүүлье. /мөнгөө тоолов/ 460 мянган төгрөг өгсөн байна. Би тэр ахаар үнэхээр их бахархсан, бас баярласан. Ийм хүмүүс зөндөө бий. 

- Ямар нэг хуулийн этгээд болж албажуулан ажиллаж байна уу?

- Үгүй. Би ямар нэг байгууллага байгуулах эрхгүй. Боломж байхгүй.

- Нэг аймагт арав хоног ажиллана гэлээ. Монгол бичгийг бүрэн сурахад хэдий хугацаа хэрэгтэй вэ?

-Насанд хүрсэн хүмүүс маш хурдан сурна. Хагас сард хангалттай.  Бид иргэд, албан хаагчдад монгол бичиг заахаас гадна, багш нарын хэр хэмжээг дээшлүүлнэ. Монгол бичиг тийн ялгалаа сайн танихад сурахад хялбар болдог. Өөрөө хичээвэл хагас сарын дотор сурна.

-Та ямар мэргэжилтэй вэ? Өөрөө заах уу?

-Би наймдугаар анги төгссөн, малчин хүн. Дотор газар арваад жил барилгын ажил хийсэн. Багшлах хэмжээнд бол яриагаар ойлголцохгүй бэрхшээл байна. Тийм учраас олон сургуулийн багш нартай уулзаж, монгол бичиг заах багш нарыг аяндаа нэгтгэсэн. Хэд хэдэн багштай хамтарч ажиллахаар болсон. Хамтарч ажиллах бүх багшид нээлттэй.  

-Аян маань хэдий хугацаанд үргэлжлэх вэ?

- Намайг амьд байгаа цагт монгол хүнийг монгол бичигтэй болгох ажил үргэлжилсээр байх болно.

-НҮБ МИНИЙ АЮУЛГҮЙ АМЬДРАХ ЭРХ ЧӨЛӨӨГ ХАНГАДАГ-

-Таны амьдралын нөхцөл байдал ямархуу байна. Ажил эрхэлж байна уу?

-Бизнес хийдэг. Адууны өлөн гэдэс авч, боловсруулж гаргадаг, хүнтэй хамтарч. НҮБ миний аюулгүй амьдрах эрх чөлөөг хангадаг, амьдрах эрхээ зургаан сараар сунгуулдаг. НҮБ-ын хамгаалалтад байхад тухайн улс Балжиннямыг өөр орон руу албадан гаргах боломжгүй гэсэн үг.  

- Жагсаал хийгээд хоригдох үед  танд хэрэг зөрчил үүсгэсэн үү?

- Паспортын хуулбараа биедээ авч явсан. Гэвч тэрийг хүчин төгөлдөр биш аль улсын иргэн гэдгийг тогтоох боломжгүй гэсэн. Мөн надтай хамт явсан хятад иргэнийг тэнсэн харгазлзах ялтай, тэгэхээр энэ хүнийг чи нуун дарагдууллаа гэсэн. Би тэр хүнийг нэг их сайн танихгүй л дээ. Мөнгөгүй, монгол хэл мэдэхгүй учраас намайг орчуулга хийж өгөөч гээд хамт явсан. Бас намайг хилээр хар бараа гаргасан гэж асууж байсан. Гэхдээ энэ нь айлгах зорилготой байсан санагдсан. Учир нь надад цагдаа, шүүхээс албан ёсоор ямар ч бичиг баримт өгөөгүй түр хорих газар 32 хоног хорьсон.  

-Өвөрмонголд таны элгэн саднууд бүгд бий юу?

- Ээж, дүү нар минь бий. Хүү тусдаа гарсан, охин ээжтэйгээ амьдардаг. Бид албан ёсоор

ураг салаад удаж байгаа.

 -Та одоо монголд ганцаараа амьдарч байна уу?

-Яг үнэнийг хэлэхэд найз охинтой болсон.

- Гэр бүлийнхэнтэйгээ холбоотой юу?

- Ээжтэйгээ, охин дүүтэйгээ ярина. Найз нөхөдтэйгээ холбоо байхгүй болсон. Цагаан сарын  өмнө өвөрмонголд байдаг найзуудын гар утсыг цагдаа нар булааж авч намайг блок хийсэн. Тэр хүмүүс зөвхөн тариа тарьдаг, мал малладаг хүмүүс, хэзээ ч улсын нууц мэдэхгүй. Би өмнө нь хятадууд өвөрмонголчуудын газар нутгийг булааж байгааг эсэргүүцсэн лайв хийснийг улсын нууц гээд устгасан. Тэрэнтэй л холбоотойгоор найзуудыг маань дарамталсан байна.  

- Таны эдгээр үйлдлээс болж гэр бүлд тань дарамт учирдаг уу?

- Тавдугаар сард намайг лайв хийсний дараа эмэгтэй дүүг маань арваад хоног хорьсон. Манай хамаатан төрөл садангуудын гэрт цагдаа нар гэрт нь ойр ойрхон очиж Балжиннямыг чимээгүй байлгаарай гэдэг. Сүүлийн үед цагдаагийн газраас ээж дээр очоод та Балжинямыг чимээгүй бай  гэж хэлээрэй гэж. Манай ээж мах иддэггүй, дандаа цагаан идээ иддэг. Тэр цагдаа нар ээжид цаасан хайрцагтай цагаан идээ аваачиж өгсөн байгаа юм. Ээж “миний хүү мөрөөрөө амьдар”  гэдэг.

- Салсан гэр бүлд тань таны энэ байдал нөлөөлдөг үү?

- Эхнэр охин хоёр Хайлаарт амьдардаг. Эхнэр ноднин яриад “Хоёр хүүхдээ бодохгүй юу гэж ингэж солиороод байна” гэж хэлсэн. Миний вечатыг насаар нь хар тамга дарж, блок хийсэн цагдаа нар. Харин миний хүүд их хэмжээний мөнгө өгөөд “Ааваа чимээгүй байлга” гэхэд нь мөнгийг нь аваагүй гэсэн. Хүүд тэд нар аав чинь гадаадад ямар нэг асуудал гаргавал шоронд сууна шүү гэж хэлсэн. Миний охин 13 настай, жаахан болохоор ямар нэг дарамт ирээгүй байх.

-БНХАУ-ын хуулийг чанга гэдэг. Гэтэл тэд хахууль өгч байна?  

- Та нар буруу боддог. Хятад хуульгүй. Өвөрмонгол найз нөхөд минь ардчилал гэж үг мэдэхгүй. Хятад үндсэн хуулийн 34 зурваст ӨМӨЗО хэл соёлыг өөрчлөх эрх чөлөөтэй гэж бичдэг. Өөрсдөө хуулиа зөрчдөг. Миний 23 настай хүүгийн эрх чөлөөнд халдаж, мөнгө өгч дарамтлахыг оролдсон.

- Ээжийгээ тайван байлгыхын төлөө дахиад жагсахгүй биз дээ?

- Шаардлага гарвал жагсана. Лайв хийнэ. Ганц ээжийнхээ төлөө, ганцхан ээжээ бодох хэцүү. Ирээдүй хойч, үр хүүхэд, үндэс угсаагаа бас бодох хэрэгтэй. Тэмцэх ёстой. Амьд байх юм бол тэмцэнэ.

- Цаашид яах бол. Ирээдүйгээ та хэрхэн хардаг вэ?

- Боломжтой бол хамгийн сайхан амьдрах газар монгол. Боломж байгаа эсэхийг би мэдэхгүйӨвөрмонголд амьдрах ямар ч боломжгүй. Интернэтийн хичээлийг нь өөрчилсан. 5 ангийн хүүхдэд хоёрдугаар ангийн хичээл орж байна. Түүх, соёлын хичээлүүдийг хаасан. Дуугарвал шоронд орно. Шүүхийн шийдвэргүй хорьдог. Ноднин хоригдсон хүн  энэ жил гараагүй л байна. Газар нутагаа хамгаалж, хэл соёлоо хөгжүүлэх нь монгол хүний үүрэг гэж боддог учраас мөрөөдлийнхөө төлөө явна. БНХАУ-ын хилээх хөл тавибал намайг бүх насаар хорих, эсвэл буудан хороох хувь тавилан хүлээж байгаа. 

- Эцэст нь миний онож асуугаагүй, таны хэлэхийг хүссэн зүйл бий байх?

- Би бол жирийн нэг малчин хүн. Гэхдээ өөрийн түүх, хэл соёл, бичиг үсэг, найр наадамдаа дуртай. Биднийг ганцхан монгол бичиг л монгол хүн гэдгийг баталж чадна. Чингис хаан хэзээ улс үндэстний соёл, хэл бичигт халдаагүй. Монгол хүн монгол бичгийг сурч байж, үгүй ядаж нэрээ бичиж сурах хэрэгтэй. Энэ бол бидний сүр сүлд, таних тэмдэг юм. Бид монгол хувцас өмсөөд монгол гэдгээ нотолж чадахгүй, харин монгол бичгээр нэрээ, намтар, түүхээ бичиж байж монгол гэдгээ харуулна. Соёлын ядуурал бол хамгийн том ядуурал. Үүнийг сэргээх ёстой. Сэргээсний дараа уйгаржин бичгээр түүхээ уншаад үзээрэй гэж хэлмээр байна.

-Ярилцсанд баярлалаа. 

Б.ТҮМЭННАСТ

Өөрийн сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet