Ойрхи Дорнодын дайн тариаланчид үр суулгадаг эгзэгтэй үед бордооны хомсдолд хүргэлээ

Ойрхи Дорнодын дайн даамжирч, дэлхий даяар газрын тос болон шингэрүүлсэн байгалийн хийн үнэ нэмэгдэж байгаа. Тэгвэл дайнтай холбогдуулан өөр чухал түүхий эдийн нийлүүлэлтийн асуудал үүсжээ. Тодруулбал ургац тарьж эхэлдэг улиралд дэлхий даяар бордооны үнэ өсөх болжээ. Үр тарих цаг дөхөж байгаа учир зарим тариаланчид бордоо нөөцөлж авах гэж яарч сандрах болсон байна.

Дайны улмаас Ормузын хоолой хаагдсанаар бүс нутгийн бордооны үйлдвэрүүд зогссон. Үүний улмаас дэлхий даяар бордоо импортолдог гол орнууд руу орж ирдэг нийлүүлэлт хязгаарлагдаж болзошгүй нөхцөл байдал үүсэв.

Францад улаан буудай, арвай болон бусад ургамал тариалдаг Седрик Бенуа бордооны нэг тонн бордооны үнэ олон арван еврогоор нэмэгдсэн гэжээ. Тэр "Хавар болж байгаа учраас нөхцөл байдал үнэхээр хэцүү байна. Нөхцөл байдал ийм хэлбэрээр цаашид үргэлжлэх боломжгүй" гэсэн байна. Энэтхэг, Канад гэх мэт газар тариалангийн томоохон салбартай дэлхийн орнууд Ормузын хоолойгоор тээвэрлэдэг бордоо, дизель түлшнээс хамааралтай байдаг. Энэ хоолойгоор дэлхийн бордооны худалдааны гуравны нэг, газрын тосны 20 хувь дамждаг.

Энэтхэг улс мочевин болон фосфатын бордооныхоо 40 гаруй хувийг Ойрхи Дорнодоос авдаг. Импорт тасалдахаас гадна Энэтхэгийн дотоод үйлдвэрлэл мөн дайны нөлөөнд өртжээ. Катараас ирэх байгалийн хийн нийлүүлэлт эрс багассан тул Энэтхэгийн гурван үйлдвэр мочевин үйлдвэрлэлээ бууруулахаас өөр аргагүй болсон байна. Үүний улмаас ойрын хугацаанд Энэтхэгт мочевин болон диаммонийн фосфатын нийлүүлэлт хомсдох төлөвтэй байгаа юм.

Дэлхий даяар үр тарианы илүүдэл үүссэн тул газар тариаланчид энэ жилийн ургацаас алдагдал хүлээнэ гэж тооцож байсан. Тэгвэл бордоогоо авч амжаагүй байгаа тариаланчдад нөхцөл байдал бүр ч бүрхэг болов. Онтарио мужийн Куинте Вест хотын ойролцоо газар тариалан эрхэлдэг Жефф Харрисон "Одоо нөхцөл байдал үнэхээр хүндрээд байна" гэж хэлжээ.

АНУ-ын хувьд дотооддоо их хэмжээгээр бордоо үйлдвэрлэдэг ч гэсэн хэрэглээнийхээ ихэнхийг импортоор авдаг. Нью Орлеанс дахь импортын цэг дээр бордооны үнэ дайн эхлэхээс өмнө нэг тонн нь 516 ам.доллар байсан бол хэдэн хоногийн дараа 683 ам.доллар болж өсжээ. Хэрэв Ормузын хоолой хаагдсан хэвээр байвал бордооны үнэ үргэлжлүүлэн өсөх магадлалтай гэж шинжээчид “Reuters” агентлагт хэлсэн байна.

“StoneX” компанийн шинжээч Жош Линвилл "Энэ явдал жилийн хамгийн тохиромжгүй, муу цаг үедээ таарлаа" гэжээ. АНУ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн бодлогын судалгааны хүрээлэнд ажиллаж буй Сет Мейер хэлэхдээ, үнийн өсөлтөөс шалтгаалж тариаланчид тариалах ургамлаа өөрчлөх эсвэл бордоо ашиглах хэмжээгээ багасгаж магадгүй гэж хэлсэн байна. Тэрбээр АНУ-ын Хөдөө аж ахуйн яамны ахлах эдийн засагчаар ажиллаж байсан юм.

Тариаланчид сайн ургацтай байхын тулд бараг бүх ногоондоо бордоо хэрэглэх шаардлагатай байдаг. Гэхдээ ямар төрлийн ногоо тарьж байгаа болон хөрсний бүтцээс шалтгаалж шаардлагатай бордооны хэмжээ өөрчлөгддөг.

Ойрхи Дорнодоос ирэх бордоо Ормузын хоолойн хөдөлгөөн зогссоноос гадна үйлдвэрлэл буурсантай холбогдуулан багасах магадлалтай байна. Дайн улмаас "Qatar Energy" компани дэлхийн хамгийн том мочевиний үйлдвэрийнхээ ажиллагааг зогсооход хүрсэн. Тус компанийн байгалийн хийн байгууламжууд цохилтод өртөж, байгалийн хийн олборлолтоо зогсоосон тул түүхий эдийн эх үүсвэргүй болсон юм. Үүний зэрэгцээ Ойрхи Дорнодын бусад хэсэгт бордооны түүхий эд болох хүхрийн олборлолт мөн буурчээ.

“StoneX” компанийн шинжээч Линвилл "Энэ нөхцөл байдлаас болоод дэлхийн нийлүүлэлтийн томоохон хэсэг алдагдлаа" гэжээ.

Ираны дайнаас өмнө бордооны зах зээл хомсдолтой байсан

Ираны дайн эхлэхээс өмнө дэлхийн бордооны зах зээл аль хэдийн хомсдолтой байсан. Хомсдолтой нөхцөл байдалд БНХАУ дотоодын хэрэгцээгээ хангахын тулд энэ жил экспортоо хязгаарласан. ОХУ-аас орж ирэх хямд байгалийн хийн нийлүүлэлт зогссон тул Европын компаниуд үйлдвэрлэлээ бууруулсан билээ. Ирантай хийх дайн эхлэхээс өмнө нэг тонн нь 470 доллар байсан мочевиний үнэ 80 орчим доллароор нэмэгдсэн гэж шинжээчид хэлжээ.

Мөргөлдөөнөөс болж БНХАУ бордооны экспортын хязгаарлалтаа нэмэгдүүлэх магадлалтай гэж газар тариалангийн салбарын хоёр шинжээч “Reuters” агентлагт хэлсэн байна. Гэхдээ хязгаарлалтыг чангатгаж буйгаа албан ёсоор зарлахгүйгээр томоохон үйлдвэрлэгчид болон гаалийн байгууллагад мэдэгдэж магадгүй юм.

БНХАУ хүхрийн импортынхоо 50 гаруй хувийг Ойрхи Дорнодоос авдаг. Хүхэр нь диаммонийн фосфат зэрэг фосфатын бордооны гол найрлага болдог юм. Хятадад хүхэр худалддаг нэгэн хүн "Одоо бэлэн байгаа ачаа олоход үнэхээр хэцүү байна. Хаана ч бэлэн ачаа байхгүй байна" гэжээ.

Өмнөд Африкийн тариаланчдыг төлөөлдөг “GrainSA” байгууллагын эдийн засагч Корне Лоу “Reuters “агентлагт хэлэхдээ, үйлдвэрлэлийн зардлын 50 хүртэлх хувийг бордоонд гаргадаг гэсэн байна. Тэр "Үр тарианы үнэ түүхэн доод хэмжээндээ хүрч, нөхцөл байдал хүндэрсэн үед бордооны үнэ бага зэрэг л өсөхөд тариаланчдад эцсийн цохилт мэт нөлөө үзүүлнэ" гэж хэлсэн юм.

Газар тариалангийн зах зээл дайн урт хугацаанд өрнөх магадлалыг хараахан бүрэн тооцож амжаагүй байна гэж “Morningstar” компанийн шинжээч Сет Голдстейн хэлжээ. Мочевиний үнэ хоёр дахин, фосфатын үнэ 50 хувиар өснө гэж тэр тооцоол байна. "Хэрэв нийлүүлэлтийн саатал хэдэн долоо хоногоос илүү үргэлжилбэл үнэ 2022 онд Орос-Украины дайн эхэлж байх үеийн хэмжээнд хүрч магадгүй" гэж хэлжээ.

Эх сурвалж: Reuters

Сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet