Бүрэн эрхээ давж хууль өргөн барьсан Ерөнхийлөгчийн статус хөндөгдөхөд хүрлээ

Ерөнхийлөгчийн санаачилсан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах агуулга бүхий хуулийн төслийг УИХ-аар хэлэлцэх эсэх санал хураалт маргааш болох товтой. Олон намын суудал бүхий парламенттай, ардчилсан улсын хувьд парламентын дархлааг сулруулах эрсдэлтэй уг хуулийн төслийг хэрхэн шийдвэрлэх нь түүхэн сорилт болоод байна. Нөгөө талаар Ерөнхийлөгч эрх хэмжээгээ хэтрүүлж хууль өргөн барьсан гэх асуудал хөндөгдөж буй. Үндсэн хуульд түүний бүрэн эрхийг хэрхэн тусгасан, тэр хаана нь "давж алхсан" болохыг тодруулан хүргэе.

Эхлээд Ерөнхийлөгч УИХ-ын талаар хууль санаачлах эрхтэй юу гэдгийг нягталъя. Үндсэн хуулийн 33 дугаар зүйлд Ерөнхийлөгчийн хэрэгжүүлэх 12 бүрэн эрхийг тодорхой зааж өгсөн байна. Үүнд УИХ-тай холбогдох бүрэн эрхийг дараах байдлаар тусгажээ.

• УИХ-ын баталсан хууль, бусад шийдвэрт бүхэлд нь буюу зарим хэсэгт нь хориг тавих. Ерөнхийлөгчийн тавьсан хоригийг УИХ-аар хэлэлцэж, чуулганд оролцсон нийт гишүүний гуравны хоёр нь хүлээж аваагүй бол уг хууль, шийдвэр хүчин төгөлдөр хэвээр үлдэнэ;
• Гадаад УИХ-тай зөвшилцөн Монгол Улсын нэрийн өмнөөс олон улсын гэрээ байгуулах;
• Монгол Улсаас гадаад улсад суух бүрэн эрхт төлөөлөгчийн газрын тэргүүнийг УИХ-тай зөвшилцөн томилох буюу эгүүлэн татах;
• ...Онц байдал, дайны байдал зарласан Ерөнхийлөгчийн зарлигийг УИХ уул зарлиг гарснаас хойш долоо хоногийн дотор хэлэлцэж батлах буюу хүчингүй болгоно. Хэрэв УИХ шийдвэр гаргаагүй бол уул зарлиг хүчингүй болно.

Эндээс харвал Ерөнхийлөгч зохих хүрээнд УИХ-тай зөвшилцөх эрхтэй бөгөөд түүний хориг, зарлиг зэрэг шийдвэрийг УИХ-аар хэлэлцэж эцэслэн шийддэг байх нь. Түүнчлэн Үндсэн хуулийн 33.4-т "Ерөнхийлөгчид тодорхой бүрэн эрхийг зөвхөн энэ зүйлд заасан хүрээнд хуулиар олгож болно" гэж хуулийн хүрээ тогтоожээ. Товчхондоо, Ерөнхийлөгч УИХ-ын талаар хууль санаачлах бүрэн эрхгүй аж.

Гэтэл Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх парламентын ардчилалд нөлөөлж болохуйц агуулгатай хууль санаачлаад, боловсруулаад, өргөн мэдүүлчихээд сууж буй. Нэмээд хуулийн төслөө парламентын босго давуулахаар УИХ, Засгийн газарт тараан байршуулсан өөрийн хүмүүсээр зүтгүүлж байна. Төрийн тэргүүн намаас ангид байх ёстой ч тэр МАН-ын дотоод асуудал, албан тушаалын томилгоонд хамгийн нөлөөтэй хүн байсаар. Үүгээр ч зогсохгүй УИХ дахь АН-н гишүүдийг өөртөө татаж, өөрийн санаачилсан хуулийн талаар дэмжсэн байр суурь илэрхийлүүлж эхэлснийг улс төрийн хүрээнд "Ерөнхийлөгчийн жигүүрийн 13" гэж нэрлээд буй.

Ерөнхийлөгчийн өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслийн албан ёсны нэр нь Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай. Нэршлээс нь харсан ч, Ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргасан зэрэг шалтгаанаар УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах агуулга нь ч парламентын өөрөө удирдах ёс, парламентын ардчилалд харшилж байгаа юм.

Тэгвэл Ерөнхийлөгч бүрэн эрхээсээ хальсан агуулга бүхий хууль санаачлан өргөн барьсан тохиолдолд яах ёстой вэ гэдэг асуулт гарч ирнэ. Үүний гаргалгаа ч мөн Үндсэн хуульд байна. Тухайлбал, Үндсэн хуулийн 35.2-т "Ерөнхийлөгч тангаргаасаа няцаж Үндсэн хууль, Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг зөрчвөл ҮХЦ-ийн дүгнэлтийг үндэслэн УИХ-аар хэлэлцэж чуулганд оролцсон нийт гишүүний дийлэнх олонхийн саналаар огцруулна" хэмээн заажээ.

Ингэснээр УИХ-ын гишүүдийн ёс зүй, сахилга хариуцлагыг чангатгахаар хууль боловсруулан Төрийн тэргүүн өөрөө эрх хэмжээгээ хэтрүүлсэн, Үндсэн хууль зөрчсөн байж болзошгүй нөхцөл байдал үүслээ.

Эргэн сануулахад, Ерөнхийлөгчийн санаачилсан тус хуулийн төсөлд ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргасан, хуралдаанд хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр 50 хувиас дээш тасалсан, өргөсөн тангарагтаа харшилсан, Үндсэн хууль зөрчсөн, эсхүл шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэрээр гэм буруутай нь тогтоогдсон тохиолдолд УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах зохицуулалтыг тусгасан. Гэхдээ ёс зүй гэх хэмжих боломжгүй нэгжээр УИХ-ын гишүүдийг хайрцаглан улс төрийн зорилгоор ашиглах, парламентын дархлааг сулруулах эрсдэлтэй, гэмт хэрэг холбогдсон агуулгын тухайд Үндсэн хуульд тусгасантай давцсан зэрэг шүүмжлэлд өртөж, УИХ-ын гишүүдийн зүгээс эсэргүүцэлтэй тулгараад буй. Мөн АН, ХҮН, Үндэсний эвсэл зэрэг улс төрийн намууд хэлэлцэхийг дэмжихгүй гэдгээ мэдэгдээд байгаа билээ.

Д.ХАДААН

Өөрийн сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet