“Хар машин”-ы төсвийг шийдэхгүй явсаар Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн саналыг гараар тоолох бодит эрсдэл үүсэв

Манай улс сонгуулийн дүнгээ санал тоолох автомат машинд даатгаад дөрвөн сонгуулийн цикл өнгөрчээ. Эргэн сануулбал, 2012 оны УИХ-ийн сонгуулиас эхлэн АНУ-ын “Dominion Voting” компанийн санал тоолох төхөөрөмжийг хэрэглээнд нэвтрүүлж, “хар машин” гэж ярьж хэвшсэн. Хар хэмээх тодотгол нь харагдах өнгөнөөс гадна үе үеийн сонгуулийн дараах "эрх баригчид хар машинаар хүссэн дүнгээ гаргадаг, төхөөрөмж худлаа тоолдог” гэх хардлага сэрдлэгтэй ч холбоотой.

Тэгвэл эдгээр муу нэр луу данстай хар машины ашиглалтын хугацаа дуусчихаад байгаа юм. Иймд шинээр авах шаардлага үүссэн гэдгийг СЕХ-ноос сануулж, Байнгын хороодын хурал дээр ч энэ асуудал хөндөгдсөн. Гэтэл төсөв мөнгө нь шийдэгдэхгүй явсаар өдий хүрэв. Төсөв шийдэгдлээ гэхэд татан авалт бүрэн хийж дуустал жил орчмын хугацаа шаардлагатай гэнэ. Бид өөрсдийгөө дижитал үндэстэн гэж "цоллочихоод" цахим шилжилтийг эрчимжүүлэхээр зорьж яваа. Гэтэл өнгөрсөнд бүтээсэн ахиц дэвшлээсээ ухарч, 2027 онд болох Ерөнхийлөгчийн сонгуулиа гараар тоолох бодит эрсдэл нүүрлэлээ.

Санал тоолох машины ашиглалтын хугацаа дууссан гэх асуудалд өнөөдөр сөхөгдөж байгаа зүйл биш. Дөрөв, таван жилийн өмнөөс холбогдох байгууллагууд талаар хөөцөлдөж, улс төрийн намуудын төлөөлөл ярьж байгаа ч дорвитой шийдэлд хүрсэнгүй. Тухайлбал,

2021 оноос эхлэн СЕХ -ныхон санал тоолох машины нөхөн бүрдүүлэлт, шинэчлэлийн талаар УИХ-д мэдүүлсээр ирсэн байна.

2022 оны зургаадугаар сард АН-ын зүгээс "Хар машины ашиглалт, программ хангамжийн хугацаа дуусаж байна.Цаашид лиценз нь дууссан хэрэгслээр яаж сонгууль явуулах вэ . Нийгэм үр дүнг нь хүлээн зөвшөөрөхгүй маргаан дагуулж болзошгүй" хэмээн мэдэгджээ. Үүнийг гэрчлэх ярилцлага өдгөө ч АН-ын цахим хуудсанд хадгалагдаж байна.

Санал тоолох машинуудын 80 гаруй хувийнх ашиглалтын хугацаа дууссан

Монголчууд хар машинтай танилцаад 14 жил болж буй. Өнгөрсөн хугацаанд тэдгээрийг УИХ, аймаг, нийслэлийн ИТХ-ийн ээлжит болон ээлжит бус нийт 38 удаагийн сонгуульд ашигласан байна.

СЕХ-ноос өгч буй мэдээллээр манай улсад 3000 санал тоолох машин байгаагийн 500 ширхэгийг 2024 оны сонгуулийн өмнө шинээр авсан. Үлдсэн 2500 нь арав гаруй жилийн насжилттай буюу хугацаа нь дууссан.

Эх сурвалж: ТББХ-ны хуралдаан |2025.05.20|

Мөн 2024 онд 200 гаруй төхөөрөмжийн лицензийн баталгаажуулалт, нөхөн бүрдүүлэлт хийсэн аж. Биднийг ийн тасаг бусгаар нь шинэчлэх гэж аядах хооронд яг энэ машиныг хэрэглэдэг Филиппин улс 2024 оны сонгуулиас өмнө гурван удаа техникээ шинэчлэн татжээ.

СЕХ: Төхөөрөмжийн шинэчлэлд 40 гаруй тэрбум төгрөг шаардлагатай

Шил шилээ даран хүлээх 2027 оны Ерөнхийлөгчийн, 2028 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулийн уур амьсгал аль хэдийн орчихсон гэхэд хилсдэхгүй. Сөрөг хүчин гэхэд дотоод сонгуулиа эмхэлж, улс төрийн кампанит амжилдаа шамдаж эхэлсэн. Гэтэл сонгууль зохион байгуулалтын гол ажил болох санал тоолох төхөөрөмжийн шинэчлэлийн ажил гацаанд орсон нь иргэд, олон нийтийн зайлшгүй анхаарах ёстой асуудал мөн билээ.

СЕХ-ноос өмнөх санал тоолох төхөөрөмжүүдийн хугацаа дууссан тул шинээр 3000 төхөөрөмж шаардлагатай. Төхөөрөмжийн шинэчлэл, нөхөн бүрдүүлэлт хийж чадахгүй бол сонгууль зохион байгуулах үйл ажиллагаанд эрсдэлтэй нөхцөл байдал үүсэхийг мэдэгдээд буй.

Төхөөрөмжийн шинэчлэлд нийт 40 гаруй тэрбум төгрөг шаардлагатай. Гэтэл төсөв хөрөнгийг хөөцөлдөж эхэлнээс хойш 30 хувийг нь шийдвэрлэжээ. Хэдийгээр худалдан авах ажиллагаагаа зохион байгуулаад явж байгаа ч үлдсэн төсвийг 2026 онд багтаан шийдэхгүй бол цаг хугацааны хувьд оройтно гэдгийг хариуцсан байгууллага нь сануулсаар буй.

Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар саналын хуудсыг гараар тоолох эрсдэл бодитоор нүүрлээд байгаа юм. Атал УИХ, ЗГ хөдөлж сөхөж сууна. Нөгөө талаас хуульчлан олгосон бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхгүй хойш суусаар саналыг гараар тоолохоос өөр аргагүй байдалд хүргэх гээд байна уу гэх өнцөг ч харагдаж байгаа юм.

Сонгуулийн автоматжуулсан системийн тухай хуулийн

• 6.1.1.сонгуулийн автоматжуулсан системийг сонгуульд хэрэглэх талаар шийдвэр гаргах;

• 6.1.2.сонгуулийн автоматжуулсан системийг ашиглах, аюулгүй байдлыг хангахад шаардагдах хөрөнгийн эх үүсвэрийг шийдвэрлэх хэмээн УИХ-ын бүрэн эрхийг;

Мөн тус хуулийн

• 7.1.1.сонгуулийн автоматжуулсан системийн хэвийн ажиллагааг хангахад шаардлагатай дэмжлэг, туслалцаа үзүүлэх;
• 7.1.2.энэ хуулийн 7.1.1-д заасан асуудлаар Сонгуулийн ерөнхий хорооноос тавьсан асуудлыг бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хянан шийдвэрлэж, хэрэгжүүлэх талаар шаардлагатай арга хэмжээг авах хэмээн Засгийн газрын бүрэн эрхийг тус тус заажээ.

Д.ХАДААН

Өөрийн сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet