ШУА-ийн Философийн хүрээлэнгийн Философийн салбарын эрдэмтэн шинжилгээний ажилтан Х.Амантай цөөн хором ярилцлаа. Тэрбээр МУИС-ийн төв номын санд болсон "Монголчуудын оршуулгын зан үйл: Уламжлал-Орчин үе, чиг хандлага" сэдэвт эрдэм шинжилгээний долоодугаар хуралд илтгэгчээр оролцсон юм.
Видео:
-Та "Монголын казахуудын оршуулгын зан үйл: Уламжлал ба орчин үе" сэдвээр илтгэл тавилаа. Илтгэлийнхээ тухай?
-Казахуудын оршуулгын зан үйлийг судалсан ажил хийсэн. Монголын казахуудын нүүдэлчин соёл болон шашин зэрэг нь оршуулгын зан үйлтэй холбогддог. Казах нүүдэлчин хүмүүс шүү дээ. Эрт үеэс өвгөд, ахмадууд нас эцэслэсэн хүнийг хаана оршуулах эсэхийг шийддэг байж. Одоо ч энэ нь хэвээрээ байгаа. Ингэхдээ мэдээж өөрсдийн өвөлжөө, хаваржаанаас хол зайд оршуулдаг ийм уламжлалтай явсаар ирж.
-Орчин үед энэ хэрхэн өөрчлөгдсөн юм. Уламжлалаасаа хэр холдсон гэж хэлэх вэ?
-Эртний уламжлалаас бол өөрчлөгдсөн зүйл гэвэл бараг үгүй. Гэхдээ сүүлийн үед өвөг эцгийг нь оршуулсан газар үр хүүхдийг нь хамт оршуулдаг болсон. Бусдаар бол хэвээрээ байгаа гэж хэлнэ.
-Казахын оршуулгын газрын асуудал хурцаар яригдсан. Олны анхаарлыг их татаж "гал" авсан. Үүний шалтгаан нь юу юм бол?
-Сүүлд үүссэн асуудал бол талууд нэгнийхээ соёл, уламжлалыг мэдэхгүй учраас гарсан гэж харж байна. Тиймээс харилцан нэгнээ ойлгож, хүндэтгэлтэй хандах хэрэгтэй. Бэлчээр ойр орчимд нь оршуулга босгодог, эмх замбараагүй гэсэн асуудал үүссэн. Казах Монголын оршуулгын зан үйлд адил зүйл олон байна. Ялгаатай зүйл цөөхөн харагдлаа. Мэдээж оршуулгыг өөрсдийн бэлчээрээс хол, зайдуу газарт босгоно. Бунхан бол эрт үеэс байсан. Өндөр хэргэм зэрэгтэй хүн том бунхан барьдаг гэх мэт түүх бий. Казахууд оршуулга хүн хөл, малаас хол зайд байршуулна ингэхдээ ус хүрэхийг маш их цээрлэдэг. Тиймээс аль болох өндөр газар сонгодог. Газрыг бол бас эцэслэсэн хүн өөрөө гэрээсэлж хэлээгүй бол ахмад настнууд сонгох учиртай байдаг.
-Хашаа босгоод байдаг нь ямар учиртай юм бэ?
-Оршуулга хамгаалж байгаа нэг хэлбэр. Хашаа барихгүй бол мал орж сүйтгэх асуудал байдаг шүү дээ. Үүнээс сэргийлж хашаа барьдаг. Баян-Өлгийн нутагт мод байхгүй учраас байгаа чулуугаараа хашаа барьж таардаг.
-Эмх замбараагүй гэх асуудал гарсан. Өлгий хотод гэхэд л гурван оршуулгын газар нийлчихсэн байдаг шүү дээ. Үүнийг цаашдаа хэрхэн шийдэх ёстой юм бол?
-Цаг хугацааны явцад хот нь томорч тэлээд нийлсэн. Анхнаасаа төлөвлөлт муу байсны хор шүү дээ. Хөдөөгөөр ч гэсэн үүнтэй холбоотой асуудал үүссэн. Тиймээс оршуулгын газрыг цэгцлэхээр хууль боловсруулж өргөн барихаар яригдаж, эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулж байна. Тал талын төлөөллүүд цуглаж шинжлэх ухааны үндэслэлтэй цэгцлэх асуудал яригдлаа.
Б.САНАА
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Eguur.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.
Энэ нөхрийн яриагаар эрт дээр үеэс ингэж оршуулдаг байсан бол Шинжаан Казахстаны нутаг ийм чулуун хороогоор дүүрчихсэн бна биз дээ
Ижил төстэй ч гэх шиг манайхан ийм том том хашаа хороо барьдаггүй шүү! Эртнээсээ байсан ч гэх шиг хаан хүнийг л бунханд залдаг болхоос ...Шинжанаас хөөгдсөн хасгуудад ямарч хааны яс байхгүй бүгд дорд гаралтай шд Казахстанд харин байж магад . Буулгаад чандарладаг болгоо... эсвэл хөөж гарга
амь нас, амьдрах газар угйн цагаачилж орж ирсэн дунганы цагаач хасгуудыг хөөж буцааж явуул
хэргийн эзэн ххэнгэрэгийн дохиурууд ийм хүмүүс нь юм бишүү.хар элэг хар элэг л байдаг юм байна.Монголчууд хасагуудын айлын өргөмөл хүү шиг бөө одож ирсэн нь үгүй юм байна.Хонь бол хониороо чоно бол чоноороо л дуусдаг шиг хасаг хүн бол хэзээ ч Монголд элэгтэй болдоггүй юм бн хар хайрцаг ны бодлого яах аргагүй хэрэгтэйг ойлгоцгоомоор юм.Хасагууд хятадуудтай хавсраад Монголд их гай тарьж ч мэдэх ирээдүй харагдаж байна .биднийг жаахан ядарвал дагуулаад гуядан унагаах үндэстэн
Энэ дурак одоо л мэдэж байгаа юм байхдаа. ШУ- ны ажилтан гэнээ
Төстэй юм байхгүй. Монголчууд талийгаачдаа зориулан какахууд шиг барилга байшин шиг юм барьдаггүй шүү.
Гүэ энэ хасагтай маргалдах шаардлагагүй зүгээр л нэг ч үгийг сонсох хэрэггүй
Монголчууд тэнгэрт хальсан хүнээ ил газарт чулуу дэрлүүлэн энгэр газарт оршоодог байв. Мөн сайн лам хүмүүс тасын дуудлага хийж талийгчийг тас шувуу ирэн нэг ёсондоо цэвэрлэдэг байж. Сүүлд газарт хайрцагт хийн оршуулах хөшөө босгох нь оросуудаас орж ирсэн ёс заншил билээ. Ийм байхад ижил төстэй зүйл Монгол Казахуудын талийгчийг тавих ёс огт өөр юм. Шарилнуудаа хамгаалан дэмий юм ярьж байна. Бэлчээр хашаалсан энэ олон шарилыг цэгцлэх цаг болсон. Одоо төр УИХ хуулиа батлах хэрэгтэй! Монголд Баянөлгийд, Налайхад энэ нь хэрээс хэтэрсэн шарилны хот бий болсоныг хашаануудыг нурааж, төмөр тороор холоор хашиж цэгцлэх нь маш чухал байна!!!!
хуцдаг муу золбин үмхий хасаг вэ? энийг хөөж гарга
Дэлхий зүгээр л оршуулгын газар болчлоо. Бүгд Чандарлаад мод тарь! Хүүрийн ялзралаар ус ургамал хордож гүйцлээ! ????????????
Энэ новш чинь... илтээр монголчуудыг доромжлоод бна. Хоригдож байгаа солиотын ижил сүг байна шдэ!
ШУА эрдэмтэн гэсэн юмнууд юу мэдэж бсын? Хувхай хасаг
Өмхий хасаг хол очиж хуцаа
хасаг дээрээс нь новшын либерал бэлтрэг.
Zaa tegvel baynolgiid ochij ailiin uuden deer bulsh barii
Ижил зүйл их байна гэж битгий худлаа ярьж бай. Эртнээс Монгол хүн хээр тавьж амьтны идэш хоол болж газартаа шингэж байсан. Байгалиа л бохирдуулахгүй гэж. Харин хасгууд том талбай эзлээд бунхан бариад ямар ХААН юм уу .их эзэн Чингис хаан ч тийм бунхан босгоогүй нь баттай байна. Битгий тархи угаагаад худлаа яриад байгаарай
Монголчууд булшаа тойруулж хашаа байшин барьдаггүй шүү. Газар нутгаа булшны хашаагаар дүүргэмээргүй л бнашүү. Арай л дэндүү заваан юм
Шинжаан уйгарын осмоны дээрэмчин өмхий цагаач хар хасагууд олон юм хуцалгүй өмхий хүүрэн шарилаа чирээд шинжаан уйгарруугаа тонилцгоо
Зан үйлээ шинжандаа очиу хий дээ
Ижил төстэй юм ховор байх. Монголчууд хээр хөдөө тавьдаг байсан. Хамгийн шилдэг арга. Байгаадаа шингэж алга ёолно. Харин үр сад нь буурлуудын газар гэж тэр зүгт өргөл өргөж хүндэтгэж байдаг. Шашны зүтгэлтнүүд хэлэх хэрэгтэй. Тэр зүг чиг , өдөр судар цаг нар сонгодог маш хэцүү зүйл. Тэр бүхнээс шалтгаалаад дөрвөн зүг , найман зовхист эргэн тойрон ОРШУУЛГЫН ХОТХОН босчихсон бна. Бас тэгш сондгой өдөр. Мөн эмнэлгүүдийн морг. Талийгаачдыг гаргах үед хот тэр чигээрээ түгжрэл байдаг. Моргуудыг хотын захад байгуулах хэрэгтэй . Урт цувааг болих хэрэгтэй. Хаана хэдийд оршуулга болно , тэнд нь салах ёс гүйцэтгэх хүмүүс оччихсон байдаг. Европчууд ийм л байдлаар ханддаг. Бүр нэг айл гэр бүл садангаараа нэг л хөшөөтэй ч бий. Чандрыг дотор нь хийгээд нэрийг нь хөшөөн дээр биччихдэг. Хөшөө өөрөө хангалттай том гантиг байх жишээтэй. Эзэнгүй болсон хуучин шарил хөшөөг устгалд оруулдаг. Мэдээж зан үйл хийнэ. Газрыг дараагийн хүнд зарна. Энэ маягаар 50 хүн ч нэг дор орчуулагдсан бна. Манайд чандарлах бунханд хийдэгтэй ижил төстэй боловч гэр бүл , удмын бунхан гэмээр юм уу даа. Энэ мэтээр оршуулгын зан үйлын маш өвөрмөц бөгөөд авч хэрэгжүүлмээр зүйл их байдаг даа. Үхэх төрөх нь хорвоогийн жам.
Энэ зан үйлийг гүицэт саин шийдэх хэрэгтэи монголчууд баигалиа цэвэр байлгах буюу амьд баигаа хүмүүс цэвэр байгальдаа амьдармаар баина
ШУА ийм хүнээр яадын бол?!
Юун ижил танайх ямар олон хаантай юм бэ, бид чинь Чингис, Богд. гээд гарын хуруунд дарам Хаантай, бусад бага хаадууд ийм газар нзлэсэн аймаар юм гнж юу байхав дээ
ЭНЭ МОНГОЛ ХҮНҮҮ КАЗАК ХҮНҮҮ
Ноён солиот гэж энэ гарыг л хэлнэ дээ! Хахаа
За хамгийн чухао нь хаа хамаагүй булш бунхан нэртэй хороо барьж бодохгүй шүү
Энэ дураараа хасагын булшийг бүгдийн буулгаж газар чөлөөлөх ёстой бүүр аймаг сум аятай ямар том газарт ямар замбараагүй төлөвлөт огт байхгүй даварсан муу цагаачид бэ Монголчууд зөвхөн өндөр дээд язгууртай хүнд л чулуун хэрмэн булш бунхан босгодог байсан жирийн иргэд хөөрхий эрт үед байгаль аа бузарлахгүй гээд ихэнх хүмүүсээ ил тавьдаг эсвэл энгийн даруухан ганц нэг чулуутай газарт булж оршуулдаг байсан энэ Хасгууд үнэн даварч Монголчууд эх орноо цагаачидаар бузарлуулж эцэг өвгөдийн үлдээсэн ариун газар шороог эд нараар бузарлуулаж тоглуулах гэж цусаа урсгаагүй одоо бүүр бид Казахстантайгаа селекцид ормоор байна гэж илтэд хасаг сайд нь Монголчуудыг нулимаж ярилцлага өгөөд зогсож байдаг их л гай удах новшнууд болжээ
Xutsdag gar shuu. Mongold amidrax gej bgaa bol Mongoliin xuulig daga! Chadxgui bol shinjaan ruugaa z##l!! Davrsan garuud shuuu
YAMAR SANAATAIGAAR IIM ZUIL YARIAD BNA. SHALGAX XEREGTEI ...
Өөрсдийн хашаанаас хол бусдын хашаанд тулгаж оршуулдаг нь ямар учиртай юм вэ?
Худалч хасаг бна. Хашаа хороо барьдаггүй байсан
Өөрсөдийнхөө өвөлжөө хаваржаа-с хол оршуулдаг юм бол яагаад бусдын өвөлжөө хаваржаа малын билчээр , ус хүргэдэггүй юм бол яагаад гол нуурын хажууд оршуулаад байгаа юм бэ?
Монголчууд хасгуудад маш хүлээцтэй хандаж ирсэн харин манай Хасагууд давраад Баян-Өлгийд монгол ястангууд байхгүй болтол дарамталсаар бараг тэр чигт нь эзэлсэн.Цаашлаад Ховд аймгийн 2 дахь сумаа бараг хасгуудаар дүүргэж байна.Одоо Ховдчууд минь хасгуудыг ингэж давраагаад байвал улам газар авна шүү хасгуудыг мөн өөрсдийнх нь арга барилаар шахах хэрэгтэй.Мөн Налайх цаашлаад УБ хотод хасгууд их болж байна царай өгөхгүй байх хэрэгтэй.Хайр даахгүй бол бид бас хандлагаа өөрчлөх ёстой.
Казакстанаар шинжаан уйгараар их явсан хар хасагуудын хүүрэн шарил шиг өмхий балгаснууд хаана нь ч харагдаагүй... тэгэхээр осмоны үлдэгдэл цагаач хар хасагуудын санаатай хүүрэн шарилнууд яг ч шарил бас байгаа юуу гэдэг нь сонин....
Энэ хасаг чинь бас өмхий хар хасаг байна шүү дээ
Хуцдаг муу хасаг вэ.хүн төрөлхтөн олон зуун жил амьдраад ирсэн.өад бологсддоо бунхан босгоод байдаг бол хорвоо дэлхий бунханаар дүүрчихсэн байгаа
Бүүр нэг цаашаа сэтгэлтэй ...нууд юм аа
Энэ юун дурак бас гараад ирэв зайлаараа мөрөөрөө
1ч хасаг буруугаа хүлээхгүй юмаа үхээрийн пиздагууд юм бна
Үхэж далд орсон хуцдаг хатавчны нохой вэ, газар нутаг хүүрээр дүүрнэ биз дээ. Ер нь энэ солиотой новшуудыг үздэг газар нь үзүүлмээр юм.
За зайлаа..
Хасгууд монголчуудын бэлчээр шүтдэг уул усанд ирж тавиад байна