АРДЧИЛСАН ерөнхийлөгчийг гаргаж ирэх үүрэг АН-д оноогдож байна

Улс төрийн өнгөрсөнд үлдсэн зураглалуудыг бид эргээд нэг санах гэж хичээе. Өнөөдрийн сөрөг хүчин Ардчилсан нам хэзээ яг цэвэр тунгалагаар намынхаа үзэл баримтлал шиг улс төрд оршив.

2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан намаас С.Эрдэнийг одоогийн ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхтэй өрсөлдүүлэхээр нэр дэвшүүлж, харин ХҮН намаас Д.Энхбат дэвшсэн.

Гэтэл тухайн үед С.Эрдэнэ 72 мянга 832 санал буюу Ардчилсан намын батлахтай гишүүдийнхээ гуравны нэгийн саналыг чүү ай авсан юм. Харин тухайн үед улс төрд дөнгөж шинэ гэхэд ХҮН намын нэр дэвшигч ардчилллын түүхийг бүтээсэн намаас даруй 3.5 дахин өндөр санал авч байсан. Энэ бол эрх барьж үзсэн намын хувьд шившигтэй тоо. Өөрөөр хэлбэл намын гишүүдийнхээ олонхийн саналыг ч авч чадахгүй хүнийг Ардчилсан нам ерөнхийлөгчийн сонгуульд сойсон хэрэг. Яагаад ийм шаансгүй хүмүүсээ ерөнхийлөгчийн сонгуульд сойж бүдрүүлчихээд араас нь эрх баригч намын Засгийн газраас суудал горьддог дээрээ ирчихсэн юм. Тэдэнд өнөөдөр лидерүүд байхгүй биш, бий.

МАН-ын саналыг дориухан хувааж чадах намынхаа лидерүүдийг тэд өөрсдийн гараар хорлож, нэр хүндийг нь шавартай хутгасан жишээнүүд нүднээ ил байсан. Нам доторх фракцуудын хагарал нь оргилдоо хүрэх болгонд Ардчилсан намын ирээдүйг МАН шийдэлцэж ирсэн тохиолдол цөөнгүй. Ерөөс Ардчилсан нам төрийн эрхээс бууж, сонгуульд ялагдал хүлээсэн он жилүүдээс авхуулаад МАН-ын Засгийн газарт тал засаж, өөрсдийнхөө буруушааж ирсэн үзэл санаатайгаа хөшигний ард гар барьчихдаг.

2024 онд дэлхий дахинд олон улс орнуудад "шинэ" зүйлээр магадгүй, өөрчлөлтөөр цангасан үйл явдлууд болсон. Бүр түүхэнд байгаагүйгээр парламентын болон ерөнхийлөгчийн сонгууль явагдсан юм. Нийт 64 улс буюу дэлхийн хүн амын 49 хувь нь сонгууль өгч байсан сонирхолтой үе. Энэ үед эдгээр сонгуулийн дийлэнхийнх нь үр дүнд юу ажиглагдсан гэхээр багагүй хугацаанд эрх барьсан намууд ялагдал хүлээсэн. Жишээ нь Турк улсад Эрдоганы Шударга ёс, хөгжлийн нам Бүгд найрамдах намдаа ялагдсан. Их Британид гэхэд л сөрөг хүчний нам 412 суудал авсан бол эрх баригч нам 121 суудал авч 20 жил төрийн эрх барьсан эрх мэдлээ даруй алдсан.

Харин Монголд л МАН 54 хувийн санал авсан бол Ардчилсан нам 33 хувийн санал авсан бөгөөд энэ дунд дэлхийн нийтийн шинийг эрэлхийлэх, эрх баригчдаас татгалзаж эхэлсэн нөхцөл байдал манайд ч мэдрэгдсэний жишээ нь сонгогчид шинэ болон жижиг намуудад боломж олгосон явдал байв.

Гэвч МАН сүүлийн 10 жил төрийн эрх барьж, 2021 оноос хойш таван жил эрх баригч намаас төрийн тэргүүн нь сонгогдон ажиллаж байна. Өөрөөр хэлбэл бид яг 10 жил нэг намын бодлого дор амьдарч буй юм. Гэтэл энэ нь яваандаа эрх мэдлийн хэт төвлөрлийг бий болгох эрсдэл рүү алхууллаа.

МАН эрх барьж байх хугацаанд Ардчилсан нам дотроо зөрчил, фракцын зодоон, удирдлагын маргаан гээд үндсэндээ бүрэн хямарч бас аажмаар сэхэлийг олох гэж хичээж байгаа мэт харагдавч өнөөдрийн улс төрийг харвал гаднаа л их гоё имиж бүрдүүлж. Гэтэл яг ардаа, мөн чанартаа Ардчилсан нам бас л МАН-ын шиддэг өчүүхэн эрх мэдэл, албан тушаалын занганд унадаг хэвээрээ л байна. Үүний ил тод жишээ нь өнөөдөр Ардчилсан нам Н.Алтанхуягийгаа шалгуулж, шүүлгүүлж яваад нь гар хөдөлсөнгүй энэ хүрлээ. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвших юм бол МАН-аас дэвшигчийн саналыг хуваах хамгийн боломжит хувилбар нь магадгүй тэр.

Яагаад гээд харвал Монгол Улсын Засгийн газрын түүхэнд эдийн засгийн хамгийн таатай үе нь түүний тэргүүлсэн Засгийн газрын үе байдаг. Энэ ерөөсөө Ардчилсан нам одоог хүртэл ярьж, гайхуулдаг ганц сэдэв нь шүү. Тухайн үед УИХ дахь МАН-ын бүлгийн 26 гишүүн Ерөнхий сайд байсан Н.Алтанхуягийг огцруулах саналыг УИХ-ын дарга байхад нь З.Энхболдод өргөн барьж, сөрөг хүчний акц хийсэн. Уг нь тухайн үед УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг хуралдаад дэмжихгүй гэсэн боловч чуулганы хуралдаанд санал хураахад огцруулахыг намын нөхөд нь буюу Р.Амаржаргал, Ж.Батзандан, Х.Баттулга, Д.Батцогт, Р.Бурмаа, М.Зоригт, Б.Наранхүү, Л.Эрдэнэчимэг нар дэмжиж, Д.Ганбат, С.Одонтуяа, С.Эрдэнэ нарын долоон гишүүн чуулганд орж ирэлгүй өөрсдийнхөө Засгийн газрын тэргүүнийг унагаж байсан түүхтэй. Ийм кэйс Ардчилсан намд дахиад ч бий. Явган улс төр хол явахгүй гэдгийг сонгуулийн үр дүн болгоноор уг нь мэдэрч л баймаар.

Ирэх 2026 онд болох ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан намаас С.Баярцогт өрсөлдөнө гэдэг мессеж их түгэх болов. Бүр энэ яриагаа гаргахаас өмнө Оюу Толгойн асуудлаар сонсгол хийж, энэ үеэрээ С.Баярцогтыг нэг дүр болгож олон нийтэд дахин "гэрэл цохиулсан". Гэтэл үүний цаана бас л МАН-ын улс төр мэдрэгдэх жишээтэй. Өөрөөр хэлбэл ирэх ерөнхийлөгчийн сонгуульд Г.Занданшатарыг МАН-аас сойх тухай яриа гарахтай зэрэгцэн яавал саналыг нь хуваахгүй байх дүрийг Ардчилсан намаас хөөргөдөж гаргах вэ гэдэгт эрх баригч нам ч анхаарал тавьж, ажиллаж суугаа.

2025 онд Ардчилсан нам шинэчлэгдлээ, түүхэнд байхгүй эв зүйг олж, намын дүрмээ шинэчиллээ. Даргаа ч сонголоо. Үнэхээр дотоод эв нэгдлээ бэхжүүлсэн юм гэмээнэ дотоод сорилтуудаа даруй даван туулж, бодлогын өрсөлдөөнийг идэвхжүүлэх хэрэгтэй.

Сөрөг хүчин гэхээрээ эрх баригчдыг шүүмжлээд л суухаас илүү өргөн ойлголт. Олон нийтийн дэмжлэгийг авч, улс төрийн бодит манлайллыг үзүүлэх ёстой. Гэтэл 2024 оны сонгуулиас хойш Ардчилсан нам эрх баригч намын алдаа эндэгдлийг шүүмжлэх дээр л хэт төвлөрч, бодлогын шийдэл огт санал болгосонгүй.

Өнөөдөр ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд, парламентын олонх нь нэг намынх байснаар Засгийн газрын шийдвэрийг бодитоор хянах хяналт ч алга. Төрийн томилгоо, төсвийн хуваарилалт, төрийн худалдан авалтуудыг нэг нам дангаар шийддэг. Ийм шийдвэрт намын нөлөө бүхий фракцуудын ашиг сонирхол газар авч, бизнесийнхэн ч төрийн бодлогод нөлөөлж байна. Шүүх, прокурор, аудит гээд хууль хяналтын байгууллагууд бүгд нэг эрх мэдэл дор төвлөрч, нийгэмд нэг ёсондоо сөрөг хүчний хурц хараа дутаж байгааг хэлэх нь илүүц биз.

Ингэхээр тэдэнд ерөнхийлөгчийн сонгуулиар дотооддоо МАН-ын сүүдрийг тусгалгүй, эрүүл сэтгэлгээтэй, авлига, гэмт хэргийн асуудалгүй, бодлогын мэдлэг чадамжтай, АРДЧИЛЛЫГ ДЭЭДЭЛДЭГ ерөнхийлөгчийг яг үнэнээр, зориглон гаргах үүрэг оноогдож байна гэж ойлгох хэрэгтэй.

Ингэж байж улс төрд тодорхой тэнцвэр ирнэ.

Ц.ТАМИР

Сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet