Кремль санхүүгийн салбарт шинэчлэл хийх хүчин чармайлтын хүрээнд есдүгээр сарын 1-нээс цахим рублийг нэвтрүүллээ. Гэвч оросууд бэлэн мөнгө хэрэглэх нь нэмэгдэж байна.
Энэ он гарснаас хойш ОХУ дахь өрх, аж ахуйн нэгжүүдийн бэлэн мөнгөний нөөц 2.1 их наяд рублиэр буюу 25.3 тэрбум ам.доллароор өсжээ. Энэ нь дайн эхэлснээс хойших хамгийн том өсөлт болж юм. Өмнө нь 2023 оны нэгдүгээр сараас наймдугаар сарын хооронд бэлэн мөнгөний нөөц 1.8 их наяд рубль буюу 21.7 тэрбум ам.доллароор нэмэгдэж байжээ.
Тухайн үед оросууд цэрэг дайчилгаанаас зугтан гадаадын орон руу дүрвэж, Вагнер бүлэг бослого гаргасан учир бэлэн мөнгө хадгалах нь нэмэгдсэн аж. ОХУ-ын хамгийн том банк болох Сбербанк тооцоолсноор, 2026 онд гүйлгээнд байгаа бэлэн мөнгөний хэмжээ 3.8 их наяд рубль буюу 45.8 тэрбум ам.доллароор өсөж магадгүй байна. Хэрэв ийм хэмжээнд хүрвэл түүхэн дэх жилийн хамгийн өндөр өсөлт болно.
Бэлэн мөнгөний эрэлт нэмэгдээд буй явдалд 2023 оныхтой адил хэд хэдэн хүчин зүйл нөлөөлжээ. Тухайлбал ОХУ Украины дроны цохилттой тэмцэхийн тулд гар утасны сүлжээг хоёрдугаар сараас тогтмол тасалж ирсэн. Сүлжээг тасалсан үед банкны карт, банкны аппликейшн ашиглан төлбөр хийх боломжгүй. Тэр сараас хойш бэлэн мөнгөний хэрэглээ нэмэгджээ.
Москвад амьдардаг Артём “The Moscow Times” сонинд ярихдаа “Хавар хот даяар интернэтийг хаах үед карт ашиглаж болохгүй болсон. Хүнс худалдаж авах, төлбөр төлөх ганц арга нь бэлэн мөнгө байсан” гэсэн юм.
Самара мужид амьдардаг Светлана мөн энэ оны эхээр супермаркетаас хүнс авахад картаар төлбөр хийхэд үргэлж асуудал гардаг байсан гэжээ. Гэхдээ зун гэхэд интернэтийн тасалдах нь бараг зогссон байна.
Хэрэглээ ихсэхэд иргэдийн дунд үүсээд буй түгшүүр ч мөн нөлөөлжээ. Тодруулбал иргэдийн хадгаламжийг дайныг санхүүжүүлэхэд ашиглаж магадгүй гэх яриа гараад байгаа юм. ОХУ-ын эрх баригчид тийм зүйл болохгүй гэх мэдэгдэл хэд хэдэн удаа гаргажээ. Гэвч Коммунист намын дарга Геннадий Зюганов зургаадугаар сард иргэдийн банк дахь 67 их наяд рублийн хадгаламж зөвхөн банкны салбарынхныг л баяжуулж байна гэж хэлжээ. Тэр уг мөнгийг үйлдвэрлэл болон дайны хүчин чармайлтад зарцуулах санал дэвшүүлсэн юм.
Москвагийн “Fora-Bank”-ийн дэд захирал Дмитрий Орлов хэлэхдээ, ATM-нээс бэлэн мөнгө ихээр авч буй нь интернэт сүлжээний тасалдал, төрийн албан тушаалтнуудын банкны хадгаламжийг царцааж магадгүй гэх түгшүүр үүсгэсэн яриануудтай холбоотой гэсэн байна. Бэлэн мөнгөний хэрэглээ нэмэгдсэн нь иргэд иргэд эрсдэлээс өөрсдийгөө хамгаалах арга хэмжээ авч буйг харуулж байна гэж тэр хэлжээ.
Мөн цэрэг дайчилгаа дахин явагдаж магадгүй гэсэн яриа гарснаар гадаад руу нүүх боломж судлах оросуудын тоо нэмэгджээ. Орос банкнуудын картаар гадаадад төлбөр хийх боломжгүй болсон тул гадаад руу нүүхээр төлөвлөж буй хүмүүс бэлэн мөнгө авч, евро эсвэл ам.долларт хөрвүүлэх шаардлагатай болох юм. Энэ нь бэлэн мөнгөний эрэлт нэмэгдэхэд тодорхой хэмжээнд нөлөөлж байна.
Аж ахуйн нэгжүүд ч бэлэн мөнгө илүү ашиглах болжээ. Үүний гол шалтгаан нь татвараас зайлсхийх. Нэгдүгээр сард ОХУ-ын засгийн газар НӨАТ-ыг 20-оос 22 хувь болгон нэмэгдүүлж, компаниудын НӨАТ төлөхийг шаарддаг орлогын босгыг бууруулсан юм.
Ийм учир жижиг бизнесүүд орлогоо албан ёсоор бүртгэлгүйгээр, ажилчид болон нийлүүлэгчидтэйгээ бэлэн мөнгөөр харьцан зардлаа багасах болжээ. Москвагаас гадна бусад хотуудад дэлгүүр, кофе шоп, зочид буудал гэх мэт бизнесүүд бэлэн мөнгөөр төлбөр хийхийг үйлчлүүлэгчдээс хүсдэг болсон байна. Зарим нь цахим төлбөрөөс зайлсхийхийн тулд бага хэмжээний хөнгөлөлт хүртэл санал болгож эхэлжээ.
Сбербанкны Санхүү хариуцсан захирал Тарас Скворцовын хэлэхдээ, банкны системээс бэлэн мөнгө гарч байгаагийн гол шалтгаан нь компаниуд бэлэн мөнгөө банканд буцаан байршуулалгүй, албан бус зах зээлийн гүйлгээнд ашиглаж байгаатай холбоотой аж.
Энэхүү албан бус эдийн засаг нь ойролцоогоор ОХУ-ын ДНБ-ий 11 хувийг бүрдүүлдэг гэх тооцоолол бий. Албан бус эдийн засаг өсөхтэй зэрэгцэн татварын зөрчил, гэмт хэрэг 2026 оны эхний хагаст өмнөх оны мөн үеэс 17 хувиар өсжээ.
Энэ нөхцөл байдал банкны салбарт ч дарамт болж эхэлсэн байна. Мөнгө банкнаас гадуур эргэлдэх нь нэмэгдэхэд банкнууд хэрэглэгчдэд зээл олгоход ашиглах хөрөнгө нь багасна. Мөн засгийн газрын бондыг худалдан авахад ашиглах хөрөнгө буурах юм. Скворцов анхааруулахдаа, хөрөнгөний хөрвөх чадварын хомсдол даамжирвал Төв банкнаас арга хэмжээ авах шаардлага үүсэж магадгүй аж.
Эргэлдэж буй бэлэн мөнгөний хэмжээ асар их өссөн харагдаж болох ч хувиар нь авч үзвэл арай өөр дүр зураг харагдаж байна. Нэгдүгээр сараас долоодугаар сарын хооронд гүйлгээнд байгаа бэлэн мөнгө 11.7 хувиар өссөн нь 2023 оны түвшинтэй ойролцоо байгаа юм. Цар тахлын оргил үед эргэлдэх бэлэн мөнгөний хэмжээ 22.4 хувийн өсөж байжээ.
Мөн бэлэн мөнгө ОХУ-ын нийт мөнгөний нийлүүлэлтэд эзлэх хувь нэг их өөрчлөгдөлгүй 15 хувь хэвээр байна. Москвад байрлалтай Егор Сусин “Сүүлийн үед бэлэн мөнгөний зах зээлд эзлэх хувь буурч байсан хандлага өөрчлөгдсөн. Гэхдээ улирлын чанартай хэвийн хэлбэлзлийг тооцвол ерөнхий дүр зурагт онцгой зүйл ажиглагдахгүй байна” гэсэн юм.
Эх сурвалж: The Moscow Times
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Eguur.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.
Татвар нэмэхээр тойрох,бултах арга өргөн хэрэглэнэ, ЭЗ -ийн хувьд маш муу дохио том хямрал болох нээ! Мөнгө хэвлээд эхэлбэл зогсохгүй гинжин урвалд ордог яваандаа цаас болно гэсэн үг!