Манжингийн маапаан, улаанбуудайн урамшууллын “но”-г захаас нь дэлгэсэн Хяналтын сонсгол

 “Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн салбарт төрөөс олгож байгаа дэмжлэг, урамшуулал, Засгийн газраас хариуцан төлж байгаа зээлийн хүүгийн татаас олголтын байдал, хэрэгжилт’’ сэдэвт ерөнхий хяналтын сонсгол өнөөдөр эхэллээ.   2008 оноос хойш хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн салбарт нийт 30 орчим үндэсний хөдөлгөөн, аян, хөтөлбөр, арга хэмжээ хэрэгжүүлсэн ч Сонсголын хүрээнд шинжээчид эдгээр төслийн дөнгөж 37 хувийн баримт дээр буюу маш хязгаарлагдмал хүрээнд шинжилгээ хийн дүгнэлт гаргажээ.

Хөдөө аж ахуй салбарт 2008-2025 он хүртэл газар тариалан, эрчимжсэн мал аж ахуй, жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих хөнгөлөлттэй зээл, урамшуулал, дэмжлэгт нийт 6 их наяд төгрөг зарцуулсан ч салбарын бүтээмж нь буурч, ажилгүйдэл нэмэгдэв.

Газар тариалан, эрчимжсэн мал аж ахуйг дэмжихэд 531.6, жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжихэд 267.2, гааль татварын  хөнгөлөлт, чөлөөлөлтөд 304.1 тэрбум төгрөг зарцуулжээ. Мөн 4.4 их наяд төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээлийг 52 мянган малчин, тариаланч, аж ахуй нэгж авчээ. Үүний 603 тэрбум нь татвар төлөгчдийн мөнгөнөөс хөнгөлөлт болж очсон аж.

₮349 тэрбумын урамшуулал хаана, хэнд очсон нь тодорхойгүй байна

Өнгөрсөн хугацаанд хөдөө аж ахуйн салбарт төрөөс олгосон урамшууллын тухай баримт материал бүрдүүлэхэд 63 хувь нь сох дутуугаас гадна ХХААХҮЯ, Үндэсний статистикийн хорооны албан мэдээлэл хоорондоо асар зөрүүтэй байгааг сонсголын үеэр шүүмжилж байв.

Ялангуяа ХААХҮЯ 2008 оноос хойш ₮979.9 тэрбумыг 7 төрлийн хөнгөлөлт урамшуулалд зарцуулсан гэх боловч ₮349 тэрбум хаачсан нь мэдэгдэхгүй байгааг шинжээчид онцолсон.

Өнгөрсөн 18 жилийн турш урамшуулал гэж төрөөс олгосон 980 тэрбум төгрөгийн гуравны нэг нь хаачсан, хэн авсан нь тодорхойгүй байгааг  ингээд зүгээр өнгөрүүлж болохгүй гэж ажлынхан хэсгийнхэн болоод УИХ-ын гишүүд онцолж, нэхэж шаардах нь зүйн хэрэг. Шинжээч нарын зүгээс үүнийг ХХААХҮЯ-наас мэдээллээ бүрэн ирүүлээгүй гэж дүгнэжээ.

Манжингийн маапаан ба улаанбуудайн урамшууллын но

Ноос, ноолуур, сүүний, улаанбуудайн гээд төрөөс олгох төрөл бүрийн дэмжлэгийг авахын тулд албан тушаалтнууд хэрхэн сүлбэлдэн, яаж тархи ажиллуулсан “но”-г илчлэх цөөн хэдэн баримт дурдагдав, сонсголын үеэр.  Тухайлбал, шинжээч “Улаанбуудайн урамшууллын материалыг хуурамчаар үйлдэж 30 аж ахуйн нэгж нийт 562 сая төгрөг авсан” хэмээн танилцуулсан юм.

Түүнчлэн 120 гаруй зээл, дэмжлэгийн эргэн төлөлтийн асуудал хөндөгдөж, гурван жилийн дараа буюу хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дууссан үед шүүхэд хандсан тухай ноцтой баримтуудыг дэлгэж, гишүүд асуулт асуухад одоогийн сайд нь түнтийтлээ уурлаж харагдана лээ. Тариагүй манжингаа хүртэл тарьсан гэж баримт материал бүрдүүлэн ₮1.2 тэрбумын урамшуулал авсан асуудал өдгөө цагдаагийн байгууллагад шалгагдаж байгааг зөвхөн шинжээч гэлтгүй Сангийн яамны газрын дарга Ж.Цогтбаяр ч баталлаа.

Хүнсний хувьсгал, Атар 4, Цагаан алт, Шинэ хоршоо хөтөлбөрийн хүрээнд нэг компани 19 удаа зээл авчээ

2020-2025 онд хэрэгжүүлсэн Хүнсний хувьсгал, Атар 4, Цагаан алт, Шинэ хоршоо, Ноолуур бэлтгэл, Ковидын үеийн 10 их наядын хөтөлбөр зэрэг зургаан  төсөлд нийтдээ 4.4 их наяд төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээлийг санхүүжүүлжээ. Гэхдээ ердөө тэн хагас нь малчид бөгөөд нийт зээлийн 20 хувийг л малчид авсан байна. Сонгуулийн үеэр Шинэ хоршоо хөдөлгөөн эхлүүлж, хөдөө орон нутагт баахан барьцаагүй, чанаргүй зээл олгосон нь одоо буцаан төлөлт, хүүнээсээ эхлээд томоохон асуудал дагуулж байгааг энэ үеэр гишүүд хөндөж байв. Гэтэл дээрх хөтөлбөрүүдийн хүрээнд нэг компани гэхэд л 19 удаа зээл авсан тохиолдол байгаа аж.

Түүнчлэн Засгийн газар улаанбуудайн үйлдвэрлэлийг дэмжих, дотоодын гурилын хангамжийг нэмэгдүүлэхээр 2008-2025 онд 279.9 тэрбум төгрөгийн урамшуулал олгоход нэг өмчлөгчтэй 13 аж ахуйн нэгж нийтдээ ₮18 тэрбумын  урамшуулал авсан тохиолдол байгааг гишүүд эрс буруушаан шүүмжилж, энэ мэт  мэдээллийг нийтэд ил тод болгох талаар асуудал дэвшүүлж байв.

Хүрээний бузар булайг ухвал далай гэдэг шиг л Монгол Улсын хөгжлийн тэргүүлэх салбар болох хөдөө аж ахуйн салбарын но захаасаа нэг иймэрхүү.  Ерөнхий хяналтын сонсгол маргааш үргэлжилнэ.

Л.АРГАМЖИН

Өөрийн сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet