БНХАУ яагаад Ойрх дорнодын асуудалд яагаад хөндлөнгөөс оролцохгүй байна вэ

АНУ болон Израил Иран руу довтолсон өдөр БНХАУ албан ёсны байр сууриа илэрхийлэх гэж хэдэн цаг хүлээсэн. Дараа нь тус улс нөхцөл байдалд маш их санаа зовж буйгаа илэрхийлж, цэргийн ажиллагааг нэн даруй зогсоож, хэлэлцээгээ үргэлжлүүлэхийг уриалсан мэдээлэл хийсэн юм.

Маргааш нь Гадаад хэргийн сайд Ван И мэдэгдэл гаргахдаа энэ цохилтыг байж боломгүй зүйл гэж буруушаасан. Мөн тэр талуудыг хэлэлцээгээ дахин эхлүүлэхийг уриалжээ.

БНХАУ энэ мөргөлдөөнд шууд хөндлөнгөөс оролцох шинж алга. Дэлхийн тавцан дээр БНХАУ бол АНУ-ын гол өрсөлдөгч. Гэхдээ Бээжин Ойрх дорнодод оролцоно гэх хүлээлт тавих нь бодит байдалтай нийцэхгүй. Бусад мөргөлдөөнүүд, өнгөрсөн жил Иран Израилын хийсэн дайны үед ч БНХАУ улс ийм байр суурьтай байсан. Дэлхийн аль нэг буланд мөргөлдөөн үүсэхэд Бээжин хүч хэрэглэхийг буруушаана. Гэхдээ урт хугацааны ашиг сонирхлоо бодож хөндлөнгөөс оролцдоггүй.

Энэ удаад тэдний ашиг сонирхолд хамаарах зүйлсийн нэг нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп Бээжинд хийх айлчлал юм. Тус айлчлал дөрөвдүгээр сард болох төлөвтэй байна.

БНХАУ яагаад мөргөлдөөнд хөндлөнгөөс оролцохгүй байгаа вэ?

БНХАУ-ын зэвсэгт хүчин эдийн засгийнхаа хамтаар хурдацтай хөгжиж байгаа. Бээжин Ирантай хамтарч цэргийн сургуулилт хийж, 2017 онд Зүүн Африкийн Жибути улсад анх удаа гадаад дахь цэргийн бааз байгуулсан. Хэдий БНХАУ Африк, Латин Америк руу хүрээллээ тэлж байгаа ч Ази тивд гол анхаарлаа хандуулдаг. Тайвань болон Өмнөд Хятадын тэнгист өөрсдийн ашиг сонирхлоо хамгаалах нь Бээжингийн хувьд хамгийн чухал.

Таатай боломж гарсан үед БНХАУ Ойрх дорнодын асуудалд дипломат аргаар  оролцдог. Тухайлбал 2023 онд Иран болон Саудын Арабыг эвлэрүүлэхэд Бээжин хувь нэмэр оруулсан. “International Crisis Group”-ийн шинжээч Уильям Яанг БНХАУ-ын Ойрх дорнод дахь оролцооны талаар ярихдаа АНУ-ын Афганистан, Иракт хийсэн дайныг Бээжин том сургамж гэж үздэг гэжээ. Тиймээс ийм зөрчилдөөнөөс хол байхыг хичээдэг аж.

Уильям "БНХАУ өөрийн бүс нутгаас хол газар цэргийн хүчээр нөлөөлөх дургүй. Мөн Ойрх дорнод шиг тогтворгүй газрын аюулгүй байдлыг хариуцахыг хүсэхгүй байна" гэж нэмж хэлжээ.

БНХАУ ОХУ болон Венесуэлийг дипломат, эдийн засгийн, зэвсгийн эд анги нийлүүлж дэмждэг. Гэхдээ Украин эсвэл Латин Америкт ямар нэгэн цэргийн ажиллагаа явуулаагүй.

“Foundation for Defense of Democracies” институцад ажилладаг шинжээч Крэйг Синглтон хэлэхдээ, БНХАУ хөндлөнгөөс ажиглаж буй нь дэлхийн геополитикт тэдний нөлөө хязгаарлагдмал байгааг харуулж байна гэжээ.

Тэр "Таамагласнаар Бээжингийн хариу үйлдэл их хязгаарлагдмал байлаа. Цэргийн үйл ажиллагаа явагдаж эхэлсэн үед БНХАУ үйл явдлыг өөрчилж чадахгүй байгааг харууллаа. Бээжин дургүйцлээ илэрхийлж чадах ч АНУ, Израилын цэргийн ажиллагааг зогсоож чадахгүй" хэмээсэн байна.

БНХАУ АНУ-тай тогтоосон харилцаа нь Иранаас илүү чухал

Иран руу хийсэн дайралтад БНХАУ мэдээж дургүйцэж байгаа ч энэ нь АНУ-тай тогтоосон харилцааг нь эвдэхгүй. Мөн Трамп болон Ши Жиньпин нарын уулзалтад саад болохгүй гэж шинжээчид үзэж байна. БНХАУ-ын эрх баригчдын хувьд АНУ-тай тогтоосон харилцаа нь Иранаас хамаагүй чухал юм.

Бээжин Ираны асуудлаар Вашингтонтой олон улсын тавцанд маргаж магадгүй. Гэхдээ Трамптай шинэ зөрчил үүсгэх нь тэдэнд ашиггүй гэж "The Asia Group"-ийн түнш Жорж Чен хэлжээ. Тэр "АНУ, БНХАУ-ын харилцаа аль хэдийн төвөгтэй нөхцөл байдалд байгаа. Үүн дээр Ираны асуудлыг нэмэхийг хоёр тал хүсэхгүй" гэж нэмж хэлсэн байна.

Эрчим хүчний асуудал зөвхөн Ираны газрын тосоор хязгаарлагдахгүй

БНХАУ бол Ираны газрын тосны хамгийн том худалдан авагч. Гэхдээ Бээжингийн эрх баригчид эрчим хүчний аюулгүй байдалдаа анхаарал тавьж, газрын тосны эх сурвалжуудаа төрөлжүүлсэн. Одоо БНХАУ-ын санааг хамгийн их зовоож буй зүйл  газрын тосны үнэ өсөж Ойрх дорнодын бусад орнууд экспортолдог байгалийн хий, нефтийн нийлүүлэлт тасалдах явдал юм.

Өнгөрсөн жил БНХАУ Иранаас өдөрт 1.4 сая баррель тос импортолсон байна. Өөрөөр хэлбэл БНХАУ далайгаар импортолсон газрын тосны 13 хувь нь Иранаас ирдэг. Мөргөлдөөн болохоос өмнө тээвэрлэлтэд гарсан нефть БНХАУ-ын хэрэглээг дөрвөөс таван сар хангах боломжтой гэж “Kpler” фирм тооцоолжээ. Энэ нь БНХАУ-ын газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдэд өөр эх үүсвэр хайх хугацаа олгоно. Хятадын анхдагч сонголт нь ОХУ-ын үнэ нь хямд үнийн тос байна гэж “Kpler”и-йн шинжээч Мүюү Шиү хэлжээ.

БНХАУ газрын тосны нөөцөө бүрдүүлж, ханган нийлүүлэгчдээ төрөлжүүлэх ажлыг олон жил хийсэн. Тиймээс Иранаас ирэх газрын тос тос байхгүй болох нь богино хугацаанд тийм ч хүнд тусахгүй гэж Синглтон үзэж байна.

Харин Иран улс Ормузын хоолойг хаах оролдлого хийж эхэлсэн нь БНХАУ-ын санааг илүү зовоож байгаа юм. Ираны сүрдүүлгийн улмаас шингэрүүлсэн байгалийн хийн томоохон үйлдвэрлэгч "QatarEnergy" компани даваа гарагт /2026.03.02/ үйлдвэрлэлээ зогсоосон.

БНХАУ Иранд зэвсгээр туслахгүй байж магадгүй

БНХАУ Иранд зэвсгээр туслах магадлал бага. “Center of Economic and Law Studies”-ийн судлаач Мухаммед Зулфикар Рахмат "Зэр зэвсгийн тусламж үзүүллээ гэвэл тэр нь зөвхөн өмнө нь хийсэн гэрээ хэлцлийн дагуу л байна. Дайны талбарт шууд зэвсэг нийлүүлэхгүй. Учир нь Бээжин АНУ болон түүний холбоотнуудтай шууд сөргөлдөхийг хүсэхгүй байгаа" гэж хэжээ.

БНХАУ АНУ-ыг Украинд зэвсэг өгч байна гэж шүүмжилдэг. Ингэж зэвсэг нийлүүлснээр дайныг улам уртасгаж байна гэж Бээжин үздэг юм. Гэхдээ барууны орнуудын мэдээлснээр БНХАУ ОХУ-д зэвсэг үйлдвэрлэх электрон эд анги нийлүүлдэг билээ.

Сингапур дахь Наняань технологийн их сургуулийн шинжээч Жеймс М. Дорси хэлэхдээ Ираны пуужингийн хөтөлбөр Хятадын технологи дээр суурилдаг гэжээ. Хятад улс Иранд зэвсэг зарахын оронд маш болгоомжтой хандах байх гэж тэр хэлсэн байна. Жеймс "БНХАУ хүсэж байгаа ганц зүйл бол энэ бүхэн хурдан дуусах явдал юм" гэсэн юм.

Эх сурвалж: AP News

Сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet