Top StoriesГео-ТоймДЭЛХИЙ

Давос: Даяаршлаас дангааршил руу

Давосын дэлхийн эдийн засгийн чуулган өнөөдөр Швейцарийн Давос хотноо эхэлнэ. Хэвлэлүүд энэ удаагийн чуулганд урьд хожид байгаагүй олон /52/ улсын төрийн тэргүүн оролцох талаар мэдээлж буй.

Гэвч зарим нь, ялангуяа Герман хэлээр гардаг хэвлэлүүдэд зохион байгуулагчдын зүгээс жил бүр чуулганыг угтан гаргадаг “Дэлхийн эрсдлүүд” тайланд анхаарал хандуулж, ач холбогдол өгөн бичицгээж байна.    

Энэхүү тайланг дэлхийн тэргүүлэх зэргийн 1200 гаруй эдийн засагч, эрдэмтэн судлаачийн хийсэн судалгаанд үндэслэн гаргасан бөгөөд түүнд  “Даяаршил дуусаж, дэлхийн эдийн засаг бүрхэг ирээдүйтэй нүүр тулж байна” гэж дүгнэсэн байна. Тодруулбал, Дэлхийн худалдааны даяаршлын үйл ажиллагаа үүргээ гүйцэтгэж, олон хүний ​​амьжиргааны түвшинг дээшлүүлсэн бол эдүгээ геополитикийн шинэ бодит байдлын золиос болж, зогсох үйл явц эхэлсэн гэсэн байна.  

Цар тахал, Украины мөргөлдөөн, ОХУ-ын эсрэг хориг арга хэмжээнээс үүдэлтэй эрчим хүчний хямрал зэрэг хэд, хэдэн давагдашгүй хүчин зүйл даяарчлалыг шууд утгаараа "дуусгаж" байгааг эрдэмтэд хүлээн зөвшөөрчээ. Үүний үр дүнд дэлхийн хэмжээнд үйлдвэрлэлийн үр ашиг урт хугацаанд буурч, үнэ өсөх төлөвтэй байна. Ирж буй эдийн засгийн шинэ дэг журам нь хөгжингүй болон хөгжиж буй орнуудын хоорондын ялгааг ихэсгэх бөгөөд энэ нь сүүлийн хэдэн арван жилд хүний ​​хөгжил удааширч байгаагийн анхны тод илрэл болно гэж тайланд тэмдэглэжээ. Илтгэлийн зохиогчид эцэст нь "Ирэх арван жил байгаль орчин, нийгмийн эрс өөрчлөлтийн үе байх болно" гэж дүгнэсэн байна. .

“Төмөр хөшиг” нээгдэж, ЗХУ задран унаснаар эхэлсэн хэт даяарчлалын эрин үе дууссаныг дэлхий ийнхүү хүлээн зөвшөөрөв.

"Амь, амиа бодоорой" буюу бүрхэг ирээдүй

“Дэлхийн эрсдлүүд 2023” тайланг боловсруулахад оролцсон улстөрч, эдийн засагч, эрдэмтдийн дөнгөж 20 хувь нь дэлхийн улс төр, эдийн засгийн байдал ойрын арван жилд сайжирна гэж найджээ.

Талаас илүү хувь нь “Хямрал, үймээн самуун, туйлын тогтворгүй байдал биднийг хүлээж байна” гэж шууд дүгнэсэн. Ийм байтал Германы “Das Erste” телесуваг энэ удаагийн Давосын чуулганыг "Урьд өмнө байгаагүй уйтгартай" гэж нэрлэсэн нь анхаарал татсан. Гэхдээ энэ нь нэг талаараа үнэн бөгөөд Давосын тайлан, дүгнэлт эцсийн эцэст хүлээн зөвшөөрсөн л хэрэг болохоос өмнө нь тодорхой болчихсон зүйл юм.

ОХУ 2014 онд Украинд эргэлтийн цэг үүсэхээс ч өмнө барууны орнуудын хоригт өртөж, үүнийг харсан БНХАУ экспортын хамаарлаасаа гарахаар шуурхайлсан. БНХАУ эдүгээ экспортоос хамааралтай ч эдийн засагт эзлэх үйлчилгээний салбарын жин нөлөөг нэмэгдүүлж, нэг өдөр тусгаарлагдсан ч өмнөх шигээ сульдаж унахааргүй нөхцлийг бий болгожээ.

ОХУ хоригт өртсөн 10 гаруй жилд дотоодоосоо бүх хэрэгцээгээ хангадаг болох тал дээр маш их хүчин чармайлт гаргаж амжилт олсон. Өдгөө энэ хоёр улс өөрсдөө нэг их зовохгүйгээр бусдыг ийм байдалд оруулахаар албадаж байна.

Украинд цэргийн ажиллагаа эхлүүлэхээс өмнө Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн төлөөлөгч Дмитрий Песков “АНУ биднийг хоригийн дор амьдрахыг албадаж, импортоор авдаг зарим түүхий эдээс салгахыг хүсч байгаа бололтой. Гэхдээ бид өөрсдөө үйлдвэрлэдэг болно, манай эдийн засаг л хожно. Орос бол хангалттай том, өөрийгөө хангадаг улс. Хоригийг даваад гарна” гэж мэдэгдсэн.

Барууны хэвлэлүүдэд ч “ОХУ-ын тусгаарлалтаас болж дэлхийн эдийн засаг хохирно, гэхдээ удаан биш” гэсэн санаа хэлж байсан нь бусад улсууд бас ОХУ-ын хамаарлаас гарах арга зам эрэлхийлж байгаа гэсэн утга байсан. Европын холбоо гэхэд ОХУ-аас авдаг байгалийн хийгээ 60 хувиар багасгаж, 100 тэрбум шоо метр хийн эх үүсвэрийг өөр газраас хайна гэж мэдэгдсэн. Олон жил үргэлжилсэн даяаршил, нэг нэгнээсээ хамаралтай орших тухай ойлголт бие дааж орших эрмэлзэл рүү шилжсэн.

“Өөрсдөө үлдвэрлэх шаардлагагүй, аль сайн хийсэн, хямд зарж байгаа улсаас худалдаж авахад хангалттай” гэх мэт туг болсон уриа лоозон аяндаа утгагүй болж, улс орнүүд хэдий өндөр өртөгтэй ч өөрийнхөө бүх хэрэгцээг хангадаг байх чиглэл рүү эргэлт буцалтгүй хандаад байна. Өөрөөр хэлбэл, Давосын илтгэл нэгэнт бий болсон энэ нөхцөл байдлыг хүлээн зөвшөөрсөн төдий юм. “Das Erste” телесуваг энэ удаагийн Давосын чуулганыг "Урьд өмнө байгаагүй уйтгартай" гэж бичсэний учир ч үүнтэй холбоотой биз.

Уламжлалт институциудыг шинэчлэх шаардлага

10 жилийн өмнөх Давосын эдийн Засгийн чуулга уулзалт, "Дэлхийн эрсдлүүд 2012" тайлан руу эргээд нэг харъя. Энэ бол В.Путин "Их найм"-ын уулзалт дээр барууны орнуудад "Битгий давар. Та нарын дүрмээр тоглохгүй" гэж хэлснээс таван жилийн дараа , барууныхан ОХУ руу эдийн засгийн аргаар давшилж дөнгөж эхлээд байсан үе юм.

Тэр жилийн тайланд дэлхийн хамгийн хүчирхэг эдийн засагтай АНУ, ХБНГУ, Англи, Франц улсууд “Баялгийн тэгш бус хуваарилалт нь хүн төрөлхтний гол асуудал болжээ” гэж бичиж байсан юм. Баялгийн ихэнхийг авдаг мөртлөө ингэж мэдэгдсэн нь тухайн үед дунд, жижиг улсуудад тун цочир сонин сонсогдож байлаа. Баялгаасаа арай илүүг өөртөө авч үлдэж болох нь гэж гэнэн төсөөлсөн нь ч бий байх.

Гэвч үүнээс хойших 10 жилд байдал өөрчлөгдөв үү. "Гол асуудлаа мэдсэн юм бол түүнийг засч залруулахын төлөө тэргүүлэгч гүрнүүд юу хийв" гэж асуувал тоймтой хариулт бараг үгүй.  Үүнээс үүдээд хуваарилалтыг тэгш болгох “Томчууд”-ын /АНУ, Англи, ХБНГУ, Францыг хэлж байна/ санаа “жинхэнэ” биш нь одоо тодорхой болж байна /Дашрамд, өрөнд идэгдсэн улсуудын өрийг хөнгөлөхөд их гүрнүүд тоомжиргүй хандаж, дампуурал руу нь илгээхэд бэлэн байгаа бөгөөд eguur.mn энэ талаар өмнө нь бичиж байсан/.

Хөрөнгөтөн орнууд баялагийн хуваарилалт тэгш бус байгаад биш, харин ч баялаг тэгш хуваарилагдаж эхэлж байгаад санаа зовж байж. Өөрөөр хэлбэл, баялгийн хуваарилалт өнгөрсөн жилүүдэд тэгш биш байснаа тэгш болж өөрчлөгдөж байсан бөгөөд өнгөрсөн жилүүдэд дэлхий дээр болсон үйл явдлууд энэ үйл явцтай гүнзгий холбоотой.

Африкийн улсуудтай найрсаг харилцаа тогтоон, Оростой Оросгүй эрчим хүчний асуудлаа шийдэх гэж байсан БНХАУ-ын хэлхээ холбоог таслахын тулд АНУ Хойд Африк “Арабын хавар”-ыг эхлүүлж удирдагчдыг нь сольсон. Алтан динар хэмээх нэгдсэн мөнгөн тэмдэгттэй Африкийн холбооны улс байгуулахаар санаархсан М.Каддафийг нухчин дарсан гэх мэт.   

Дэлхийн эдийн засагт шинэ доргилт мэдрэгдэн, хүчний харьцаа өөрчлөгдөж, санхүүгийн төвүүд буурь сэлгэх магадлал өндөрсөж байгааг Олон улсын валютын сан ба Дэлхийн банк жилээс жилд нотолсоор байгаа. Гэхдээ баялгийн тэгш бус хуваарилалтад санаа зовсон нь л дэгс болохоос нийтлэлийн эхэнд дурдсан “Дэлхийн эрсдэлүүд 2012” илтгэлд хэрэгтэй санаанууд бий.

Жишээ нь, “Улсыг өрийн дарамтад оруулдаг тэтгэвэр авагчдын тоо өссөнөөс залуучуудын ирээдүй бүрхэг болж, энэ нь баян, ядуугийн ялгааг богино хугацаанд ихэсгэж, улмаар бухимдал газар авах тул даяаршлын бүх амжилт аюулд учирч болзошгүй” гээд хэлчихсэн байна. “ХХ зуунд байгуулагдсан улс төр, хэм хэмжээ, институтууд одоогийн илүү нарийн бөгөөд бие даасан ертөнцөд биднийг цаашид хамгаалж чадахгүй“ гэсэн нь бидэнд ч хамаатай юм. Институциудыг шинээр зохион байгуулах шаардлага өндөрсөж байгааг сануулсан байна.   

Дэлхийн баялгийн ихэнхийг эзэмшдэг байсан ч эдийн засгийн хөгжил нь удааширч аажимдаа байр сууриа алдах нь тодорхой болоод байгаа барууны орнууд нэг талаас, эдийн засгийн өсөлт нь жилээс жилд эрчимжиж, дэлхийн бодлогод шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэх ирээдүй нь гэрэлтэж байгаа БРИК, Зүүн өмнөд Азийн орнууд нөгөө талаас “цусгүй дайн” өрнүүлж байна. Аж үйлдвэржээгүй улсуудыг сорон мөлжих зорилгоор байгуулсан Дэлхийн худалдааны байгууллагын дүрэм санаачлагчдад нь ашиггүй болж эхэлснийг АНУ БНХАУ-ын эсрэг өрнүүлж буй худалдааны дайн нотолж буй.

Баян ядуугийн ялгаа ихсэх тусам ядуучуудын зүгээс тэмцэл үүсгэдэг нь ёс. Тэгвэл хүчний харьцаа тэнцвэржих тусам баячуудын зүгээс тэмцэл өрнүүлэх магадлал өндөрсдөг байна.

Илтгэл /"Дэлхийн эрсдэлүүд 2012"/ гарах үед хөгжиж буй улсуудын геополитикчид /Бүгд биш нь мэдээж/ барууны ертөнцийн энэ уриалгахан найрсаг байдлыг их тэсрэлтийн өмнөх түр зуурын үзэгдэл гэж шууд хэлж байсан юм. Тэд дэлхий нийтэд хандан их хямралд бэлэн байхыг сануулж байсан нь одоо тулж ирээд байна.

Монголд хэрхэн нөлөөлөх вэ

Монголчуудын хувьд төлбөр тооцоо, интернэт, хэвлэл мэдээлэл, харилцаа холбоо, эрчим хүч гээд бүх талдаа бие даасан байдлаа хангаж, бодолтой хандах хариуцлагатай цаг үе ирж байна. Ирэх 10 жил жижиг улсуудад халгаатай байна гэдгийг сануулсаар байгаа нөхцөлд бид цаашаа “Дайн өргөжсөн ч манайхаас л холуур өнгөрөөсэй”, “Хэл хил, мал гуравтайгаа байхад...” гэдэг л болох шинжтэй. Угаас даяаршил нуран унаж байгаа бол дангааршил буюу муугаар хэлбэл амиа бодох байдал руу шилжих нь тодорхой.  Яаж ч бодсон, нөхцөл байдал эвгүйтэхэд дээр олонтаа дурдагдсан “өөрийгөө хангадаг” улс л хохирол багатай даван туулдаг жамтай. Манай улсын хувьд нөхцөл байдал эвгүйдвэл сүүлийн 30 жилд бие даасан байдлаа хангах тал дээр муу ажилласныхаа төлөөсийг төлөх л байх. Гэхдээ оройтоогүй. Эрчим хүч, газрын тосны төслөө дуусгаад авбал учир бий. Муу юм холуур байвал хэдэн малынхаа буянд болно доо.

Гутранги үзэл дэлгэрүүлэх гэсэндээ ч биш, барууны ертөнцөд БНХАУ-ын эсрэг ОХУ-д тавьсан шиг хориг тавих асуудал яригдсантай холбоотой өөрийн эрхгүй төрсөн л бодол төдий юм.

БНХАУ ОХУ-ын Украинд явуулсан цэргийн ажиллагааг “Халдлага гэж үзэхгүй” гэж мэдэгдэхэд “Өөрсдөө Тайванийг авах юм байна” гэж шууд дүгнэсэн хэсэг бүлэг бий. Энэ таамаг бодит болох магадлал байгаа. ОХУ, БНХАУ хоёр хамт байвал ямар ч хоригийг даваад гарах чадалтай нь БНХАУ дараагийн бай болж болох бас нэг шалтгаан. Хэрвээ БНХАУ-д хориг тавигдвал манай улсын байдал маш хүнд болно. “0 ковид” бодлого л ямар их хүндрэл учруулж байгаа билээ дээ.

Баялаг нэгээс нөгөөд шилжинэ үү гэхээс бүрмөсөн устаж алга болдоггүй. 2008 оны хямралын үед ямар улс хожиж, ямар улс алдсаныг эргэн харахыг эдийн засагчид сануулж, ирээдүйд болох хямралын бай нь чухамдаа хөгжиж байгаа улсууд байх болно гэдгийг сануулсаар байна. Манайх шиг улсын хувьд энэ нь хэтэрхий даяаршихаас сэлгийлж, дархлаагаа авч үлдэх гэж ойлгогдож байгаа юм.  

Бүр том эрсдэл

Барууны хэвлэлүүдэд гарч байгаа мэдээллийг харвал, Украины дайн, түүнээс үүдэлтэй нөхцөл байдалд хэн нь илүү хохирох вэ гэдэг агуулгыг голчилж байгаагаас зорилго, эцсийн хожигчийн талаар дуугарахгүй байгаа нь нэгийг хэлнэ.

Хориг тавилаа, Украинтай тамирыг нь тасартал байлдууллаа, дараа нь яах вэ, ОХУ тамираа тасдахаасаа өмнө түрүүлэх үү, өөрөөр хэлбэл цөмийн пуужингаа мултлаад замаа харах уу гээд өч төчнөөн эрсдэл дунд эдийн засгийн асуудал ч хариултгүй байна /Бид дараагийн удаа цөмийн зэвсэг хэрэглэх асуудлаар дэлхийд танигдсан шинжээчдийн байр суурийг уншигчдадаа хүргэх болно/.

Энэ мэдээнд өгөх таны үнэлгээ
Like
Love
Haha
Wow
Sad
Angry

Х. Батсайхан

Сэтгүүлч, орчуулагч мэргэжилтэй. Сэтгүүл зүйн салбарт 19 дахь жилдээ ажиллаж байна. МСНЭ-ийн "Ган үзэгтэн" шагналтай, "Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан", "Санхүү, банкны тэргүүний ажилтан" цол тэмдэгтэй.

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Eguur.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.

guest
1 Сэтгэгдэл
Хуучин
Шинэ Шилдэг
Inline Feedbacks
View all comments
Зөнч
Зөнч
2023-01-17 01:18

орос Украйны эсрэг энэ дайнд ялж чадахгүй, харин задрах үйл явцаа түргэсгэлээ. 10 жилийн дараа бидний 2 улстай хиллэдэг байсан түүх дуусаж ,найрсаг олон хөрштэй болох нь дамжиггүй. Мөрөөдөл зөв бол биелдэг ээ.

Холбоотой мэдээ

Back to top button