Г.Хонгороо: 77 насандаа өв уламжлалаа таниулан, сургаж сургаа нь амьд явсны аз тохиол

Соёлын биет бус өвийг сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх, үр хойчдоо өвлүүлэн үлдээх зорилго бүхий “Нүүдэлчин” дэлхийн соёлын фестиваль өргөн дэлгэр үүдээ өчигдөр нээлээ. Налайх дүүрэг, Тайж хайрханы бэлд зохион байгуулагдаж буй тухайн арга хэмжээ жил ирэх тусам хүрээгээ тэлж, ирж оролцож буй өвлөн тээгч нар болон үзэж сонирхохоор ирсэн хүмүүсийн хөл тасралтгүй нэмэгдсээр байлаа.

Энд 21 аймаг, Улаанбаатар хотын дүүргүүдийн төлөөлөл цөм өөр өөрсдийн онцлогоо шингээсэн ахуй, бүтээл, дуу хуур, бүжиг, тоглолтоо толилуулсаар. Ховд аймгийн гэрээр зочиллоо. Зэргэлдээ барьсан хоёр гэрийн дунд таван эрдэнийнхээ хялгас, ноосоор урлан бүтээсэн гэрийн оосор бүчийг эгнүүлэн тавьсан харагдана. Энэ бүгдийг 77 настай Г.Хонгороо гэх өвлөн тээгч урлан бүтээжээ. Түүнтэй ийн ярилцав.

"Би Ховд аймгийн Жаргалант сумаас ирсэн. "Торгон гогцоо" ААН-ийн эрхлэгч хийдэг. Энэ жилийн Нүүдэлчин наадамдаа өв соёлоо дээдлэн буянт малынхаа үс ноосоор урласан бүтээгдэхүүнүүдээрээ оролцож байна. Хурганы хөгнө, зэл, ачааны тэмээний аргамж, гэрийн оосор бүч гэх мэт ноосоор урлаж болох бүхийл хэрэгцээний зүйлсийг авч ирж, олондоо таниулан сууна. Дан ганц зааж сургах гэхээс илүүтэйгээр өөрийн мэдэхгүй зүйлсээ залуу хойч үеэсээ сурах хүсэлтэйгээр энэ наадамдаа гурав дахь жилдээ оролцож байна.

Өмнөх удаад "Сариг тэх наадуулж" эл наадамдаа оролцож байсан бол энэ удаад өөрийн насаараа урлаж ирсэн бүтээлүүдээ дэлгэн тавьж, сонирхсон нэгэнд нь зааж суух үнэхээр сайхан санагдаж байна. Нүүдэлчин монголыг малгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй шүү дээ. Иймд мал сүргээ хайрлан гамнаж өсгөх, малаас гарсан баялгаар юу хийж болдгийг газар дээрээс нь харуулах зорилгоор утас ээрэх, томох бүх материалтайгаа л сууна"

-Эл урлалаа насаараа хийсэн тухайгаа та дээр дурдлаа шүү дээ. Яг хэдэн жил малын ноосоор бүтээл урлаж байна вэ?

-Би 12 настайгаасаа буюу дөрөвдүгээр ангиа төгсөж мал маллаж эхэлсэн цагаасаа хойш л энэ ажлаа эхлүүлсэн хүн. Тэгэхлээр 64 жил таван малынхаа буянаар аж амьдралаа залгуулж ирсэн байна шүү дээ. Миний хийсэн оосор бүч, ноосон бүтээгдэхүүн цөм 30-40 жилийн эдэлгээг даана.

-Хүмүүс таны урлалыг хэр их сонирхож байна вэ?

Гадаад дотоодын хүүхдүүд дээс томох, утас ээрэхийг заалгаж, сураад явж байгааг харах үнэхээр сайхан байна. Ерөөс ядрах зүйл алга байна. Харин ч нэг насанд тохиосон аз юм шиг санагдлаа. Нэг хүүхэд ч гэсэн тугалын хүзүүвч, хурганы хөгнө гэж юу байдгийг мэдэж авч байна. Өдөр тутамдаа байнга хэрэглэхгүй ч гэлээ нэг сурсан, санаандаа багтаасан эрдэм хүний ой тойноос гардаггүй. Энэ өв соёлоо таниулсандаа л баяртай байна.

-Та ээжээсээ энэ бүхнийг өвлөн тээсэн гэж дурдлаа. Үр хүүхдүүд нь танаас ч мөн өвлөн авсан байх. Тэднээс гадна олон шавьтай, урлал дээр тань захиалга ихтэй байдаг тухай дуулсан?

-Манай хүүхдүүд цөм энэ эрдэмд суралцсан. Гуравдугаар ангийн хүүхэд хүртэл чадна шүү дээ. Шавь нарын тоог тоолоод барахгүй. Намайг залуу байхад заалгаж байсан хүүхдүүд цаашаа олон сайхан шавьтай болсон байна. Тэднээс гадна Ховд аймгийн Хөгжил коллежийн хүүхдүүдэд ч зааж сургасаар ирсэн. Хэн нэгэнд зааж сургахаас ер зугтааж байсангүй. Миний эрх үүрэг хэмээн бодож, бүтээсээр ирсэн. Өв тээгч хүн өвлөн уламжлуулах нь чухал юм.

-Найр хурим элбэгтэй намрын улиралд захиалгадаа дарагддаг байх. Ерөөс нэг гэрийн оосор бүчийг хийхэд хэр хэмжээний хугацаа шаардлагатай байдаг бол?

-Монгол гэрт гурван бүс, 33 оосор бий. Дотор, гадна бүс, зээг, туурга гээд л олон бүч хэрэгтэй. Залуудаа ганцаараа хоёр өдөрт л нэг гэрийн бүх оосор бүчийг хийчихдэг байлаа. Тухайн үедээ хийснээ үнэлдэггүй ч байж. Хамаатан садан, ойр тойрны хүмүүсийн найр хурим болно. Гэрийн бүрлэгийг нь угтуулан хийгээд л бэлэг болгоод л өгчихдөг байв. Хийж өгөх нь миний үүрэг гэж л боддог байлаа.

Одоо бол залуу сайхан цаг шигээ хийж чадахгүй байна. Гэхдээ компанийнхаа ажилчидтайгаа хамтраад хурдан шуурхай захиалгуудаа гаргаад явдаг.

-64 жилийн турш мятрашгүйгээр бүтээнэ гэдэг яггүй хөдөлмөр. Таны бүтээлийг олон жил хэрэглэж, эдлээд явж байгаа хэрэглэгчидээ харах, өөрийн олон жилийн өмнө хийсэн бүтээлээ эргэн харах сайхан санагддаг байх.

-Ах дүү гурвуулаа гэрийнхээ бүх оосор бүчийг хийлсэн. Одоо хамгийн отгон хүүдээ хийлгэмээр байна гээд хүрээд ирдэг байнгын хэрэглэгч ч надад бий. Бүтээсэн бүх цаг хугацаа минь сайхан. Бүтээлүүд минь чанартай. Энэ насанд олон түмнийхээ хайраар, ерөөлөөр л амьдарч суух нь миний аз завшаан болчоод байна.

-Таны бүтээлүүд цөм таван малынхаа ашиг шим, ноос үсээр бүтээгдсэн. Хаяж, үрж биш бүтээж болдгийг та насаараа харуулсаар иржээ. Гэтэл одоо цагт хонь малын арьс ноос үнэгүйдчихсэн. Гуу жалганд элбэг харагдах болсон шүү дээ. Үүнд эмзэглэдэг үү?

-Нэг хонины арьсыг хайчлаад ноосыг нь томоход 40-50 метр зээг болдог. Ойролцоогоор 50 мянган төгрөгөөр худалдаалах боломжтой. Гэтэл одоогийн залуус бүтээл урлаж болох, түүнийгээ мөнгө болгох боломж байхад жалганд хаячихдаг. Тэгж болохгүй.

-Ярилцсанд баярлалаа.

О.ОНОН

Өөрийн сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet