Гадаадын хэвлэлд: Жилд 6 хувиар эрэлт нь нэмэгдэх ноолуур Монголын тал нутагт заналхийлж байна

Дэлхийн алдарт мэдээллийн агентлаг болох CNN-д манай улсын ноолуурын талаар нийтэлсэн нийтлэлийг орчуулан хүргэж байна.

Хаврын улиралд Монголын төв хэсгийн өргөн уудам бэлчээр газарт өвлийн хахир цас хайлсан ч хүчтэй салхи, элсэн шуурга энэ үеийн хамгийн хатуу ширүүн үеүдийн нэг болдог. Малчин З.Баярдүүрэнгийн хувьд хамгийн ачаалалтай үе гэж болно. Тэрбээр "Хавар бол ноолуур самнах оргил үе юм" хэмээсэн.

Монголын 300 орчим мянган нүүдэлчин малчин өрхйин олон гишүүдийн нэгэн адил З.Баярдүүрэн ямааныхаа ноос, ноолуур цуглуулж, түүнийгээ борлуулан зарж, орлогоо олдог.

Бат бөх, зөөлөн чанараараа үнэлэгддэг ноолуурыг тансаг ноосон цамц, ороолт, хөнжил хийхэд ашигладаг. НҮБ-ийн Хөгжлийн хөтөлбөрийн мэдээлснээр дэлхийн ноолуурын 40 орчим хувийг буюу 10 тонны ноолуурын нөөцийг Монгол Улсаас бүрдүүлнэ хэмээн 2021 оны тайландаа дурдсан. Тиймээс ч ноолуур бол Монголын экспортын гол бүтээгдэхүүний нэг юм.

Гэвч эл тансаг ноос нь дэлхий дахинаа эрэлттэй байгаа нь байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлж, уламжлалт амьдралын хэв маягийг эрсдэлд оруулж байна.

Сүүлийн хэдэн арван жилд ноолуурын зах зээл өсөхийн хэрээр Монголын бэлчээрт бэлчээрлэдэг ямааны тоо ч мөн адил өссөн. Одоогоор тус улсад 27 сая толгой ямаа байгаа нь улсынхаа нийт хүн амаас найм дахин илүү гэсэн үг юм.

Уур амьсгалын өөрчлөлт, эрс тэс уур амьсгал, малын бэлчээрлэлт зэрэг нь бэлчээрийн 70 орчим хувь нь тодорхой хэмжээгээр эвдрэлд орсон гэж НҮБХХ-ээс мэдээллээ. Энэ нь Монголын экосистем болон тэдгээрт тулгуурласан үйлдвэрүүдийг эргэлт буцалтгүй сүйрүүлэх аюулд хүргэж байна.

-Ноолуур боловсруулж эхэлбэл ямааны тоо толгойг нэмэх шаардлагагүй-

Байгаль орчныг хамгаалах эдгээр асуудлуудын дунд зарим тансаг зэрэглэлийн брэндүүд байгальд ээлтэй хувилбарууд руу шилжиж байна. Харин Монголын шинэ үеийн загвар зохион бүтээгчид нутгийн малчдаа дэмжихийн зэрэгцээ ноолуураа илүү тогтвортой болгох арга замыг эрэлхийлсээр.

Монголд өссөн Ц.Оюунаагийн хэлснээр энэ үйл явц нь ихэвчлэн яг хаана, хэрхэн үйлдвэрлэдэг болохыг ойлгохоос эхлэх гэнэ. Ц.Оюунаа нь одоо ноолууран хувцас үйлдвэрлэдэг байна.

Хэдийгээр тэр Лондоноос ажилладаг ч загвар зохион бүтээгчийн хувцсыг эх оронд нь үйлдвэрлэдэг. “Бид маш богино нийлүүлэлтийн сүлжээтэй. Бид цуглуулгынхаа загварыг гаргаж, Монгол дахь үйлдвэрүүдтэй хамтран ажилладаг” гэж Ц.Оюунаа хэлэв.

Зарим зах зээлийн жижиглэнгийн худалдаачид 100 хувь  ноолууран цамцыг 80 ам.доллароос доош үнээр зардаг бол түүнийх 1000 ам.долларын үнэтэй байдаг аж. Тансаг зэрэглэлийн ноолууран утаснуудын чанар, бага хэмжээний үйлдвэрлэл, хөдөлмөр их шаарддаг гар урлалын үйл явц нь зардлын зарим ялгаа гарахад нөлөөлдөг байна. Ц.Оюунаа нь малчдад газрын менежментээ сайжруулах, малын аж ахуй, дэлхийн ноолуурын зах зээлд нэвтрэхэд тусалдаг ашгийн бус Тогтвортой шилэн холбоо (SFA) хөтөлбөрүүдийг дэмждэг.

Малчдын бизнесийг илүү ашигтай болгох нь бэлчээрийн даац хэтрүүлэхээс сэргийлж байгаль орчны дарамтыг бууруулж чадна гэж НҮБХХ үзэж байгаа юм. Тухайлбал, одоогийн байдлаар түүхий эдийнхээ 90 хүртэлх хувийг экспортолж байгаа бөгөөд  ноолуураа боловсруулж эхлэвэл  ямааны тоо толгойг нэмэх шаардлагагүйгээр нэмэлт орлоготой болох боломжтой. НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрөөс малчид ноолуураа дотоодын компаниудад нийлүүлэхдээ цэвэрлэж, ангилж, ноолуур нь бусадтай холилдохгүй байх боломжийг хангаснаар улмаар өндөр үнээр авах боломжтой гэж  мэргэжилтнүүд үзэж байгаа юм.

-Сарлагийн хөөвөр шинэ ноолуур уу-

Уламжлалт ноолуурын оронд ёс суртахууны хувьд өөр сонголт хайж байгаа үйлдвэрлэгчдийн тоо нэмэгдсээр байна. Жишээлбэл, Стелла Маккартни 2016 оноос хойш зөвхөн дахин боловсруулсан ноолуур ашигласан. Энэ нь хог хаягдалтай тэмцэхэд тусалдаг бөгөөд байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөө нь онгон ноолуураас долоо дахин бага гэж тус брэнд мэдэгджээ.

Харин Японы "Spiber" старт-ап компани ургамлын гаралтай орц найрлагыг уураг полимер болгон исгэх замаар аалзны торноос сэдэвлэсэн нийлэг ноолуурын хувилбар бүтээжээ. Athleisure label KD New York энэ хооронд шар буурцагт суурилсан утас ашиглан ноолууртай ижил чанар бүхий даавуу үйлдвэрлэжээ.

Эдгээр өндөр технологийн материалыг өргөнөөр нэвтрүүлээгүй байна. Гэвч хэд хэдэн брэндүүд Монголын малчдыг орлоготой болгохын зэрэгцээ газар нутгаа доройтлоос хамгаалж чадах ноолуурын бүтээгдэхүүн болох сарлагийн хөөвөрт шилжиж байна.

"Bodio's" бол сарлаг бол дараагийн гол түүхий эдийг ашиглаж буй үйлдвэр. Улаанбаатарт төвтэй сүлжмэл хувцасны брэнд нь ноосон цамц, ороолт, хөнжил зэрэг сарлагийн ноосон эдлэлийнхээ талаас илүү хувийг Монголд үйлдвэрлэдэг гэж мэдэгджээ.

Сарлагийн хөөвөрийг ноолууртай адил аргаар цуглуулдаг, учир нь сарлаг, ямаа хоёулаа ноосны ноосныхоо доор дулаалах үс ургуулж өвөлждөг. Энэ материал нь ноолуур шиг алдартай биш, учир нь утас нь бүдүүн, бараан өнгөтэй тул будахад хэцүү болгодог.

Харин “Bodio's” компанийн менежер И.Баттулга сарлаг бэлчээх зуршил нь экосистемд илүү сайн нөлөө үзүүлдэг гэж хэлсэн. Тухайлбал, ямаа ургамлыг идэж байхдаа үндсээр нь сугалж авдаг бол сарлаг зөвхөн навчинд хүрдэг тул бэлчээр дахин ургахад хялбар болгодог. Тэд мөн өндөрт бэлчээрлэдэг бөгөөд энэ нь аль хэдийн хэт ашиглалтад орсон бэлчээрийн доройтолд хувь нэмэр оруулдаггүй гэсэн үг юм.

Сарлагийн хөөвөр гэгддэг сарлагийн хөөврийн зах зээлийг нэмэгдүүлэх нь Монголын малчдад байгальд ээлтэй орлогын эх үүсвэр болж чадна гэж зарим мэргэжилтнүүд үзэж байна. Мөн зарим Монголын сүлжмэл эдлэл үйлдвэрлэгчид харьцангуй ховор (Монголд сая хүрэхгүй сарлаг байдаг) материалыг борлуулалтын цэг болгон ашиглахаар найдаж байна.

Улаанбаатарт төвтэй "Hypechase" студи нь сарлагийн хөөврөөр хувцас үйлдвэрлэдэг. Үүсгэн байгуулагч Адриен де Вилле хэлэхдээ, уг материал нь байгалийн, будагдаагүй өнгөөрөө ​​(хар хүрэнээс саарал, цагаан хүртэл байж болно) үлдсэн тохиолдолд Антверпенд байрладаг Ян-Жан Ван Эсше зэрэг үндсэн болон туршилтын дизайнеруудын дунд түгээмэл болж байгаа гэсэн юм.

-2030 он хүртэл ноолуурын эрэлт жил дунджаар зургаан хувиар нэмэгдэнэ-

Дэлхийн ноолууран хувцасны эрэлт нэмэгдэхийн хэрээр сонголтууд ч нэмэгдэж байна.

Зах зээлийн шинжээч Grand View Research-ийн тооцоолсноор "Энэ салбар 2030 он хүртэл ноолуурын эрэлт жилд 6 гаруй хувиар өсөж, 4.23 тэрбум ам.доллар болно" гэв.

Харин НҮБХХ-ийн Монгол дахь суурин төлөөлөгч Элейн Конкиевичийн хэлснээр худалдан авагчид тооноос илүү чанарыг эрхэмлэх юм бол энэ салбар тогтвортой хөгжих боломжтой.Энэ нь (хувцасны) тоог их хэмжээгээр нэмэгдүүлэх тухай биш, харин үнэ цэнийн сүлжээг бүхэлд нь сайн чанар, тогтвортой үйл ажиллагааг хадгалах явдал юм" хэмээлээ.

Тэрбээр үргэлжлүүлэн "Ноолууран цамц, ороолт, бээлий нь үйлдвэрлэлийн бүхий л явцад Монголд үйлдвэрлэсэн, малчны амьдралын хэв маягт тустай, малын аж ахуйд чухал нөлөө үзүүлж байна гэж харвал үнэ нь өссөөр байна" гэв.

Харин З.Баярдүүрэн шиг малчдын хувьд илүү тогтвортой үйлдвэрлэл нь хээр талд амьдрахад нь тусалж чадна. Тэрбээр "Аав ээж хоёр маань малчин байсан болохоор би ч бас малчны амьдралыг сонгосон. Энэ амьдралын хэв маяг миний гэр бүлд үе дамжин уламжлагдан ирсэн" хэмээлээ.

Өөрийн сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet