“Монголд сэтгэцийн өөрчлөлттэй, насанд хүрсэн иргэнийг асарч хамгаалах газар байдаггүй”

Монгол Улсад хөгжлийн бэрхшээл, сэтгэцийн өөрчлөлт хавсарсан, өдөр тутмын амьдралдаа байнгын асаргаа, хараа хяналт шаарддаг насанд хүрсэн иргэдийг гэр бүл нь асарч байгаа ч тэдэнд зориулсан урт хугацааны асрамж, хамгааллын үйлчилгээ хангалтгүй байна.

Үүний улмаас өндөр настай эцэг, эх нь насанд хүрсэн хүүхдээ ганцаараа асрах, ажил хөдөлмөр эрхэлж буй ах, эгч нар нь гэр бүлийн асаргааны үүргийг давхар хүлээх нөхцөл үүсжээ.

Энэ асуудлыг олон жил шийдвэрлүүлэхээр хөөцөлдөж буй нэгэн гэр бүлийн хувьд хамгийн том хүндрэл нь хөгжлийн бэрхшээл, сэтгэцийн өөрчлөлт хавсарсан 40 гаруй настай эрэгтэй дүүгээ байнгын асаргаа, хяналт бүхий байгууллагад байрлуулах боломжгүй байгаа явдал юм.

Тэдний эцэг, эх 70 гарсан. Харин хүү нь 40 гаруй настай, хөгжлийн бэрхшээл, сэтгэцийн эмгэгтэй өөрийгөө илэрхийлэх чадваргүй нэгэн аж. Өөрийн үйлдлийг бүрэн хянах, аливаа зүйлсийн утга учир, үр дагаврыг ойлгох чадвар хязгаарлагдмал тул ганцааранг нь орхиход хүндрэлтэй байдаг гэдгийг ар гэрийхэн нь хэлж байлаа.

-Сэтгэцийн эмгэгтэй насанд хүрсэн иргэд асрамжийн үйлчилгээний гадна үлджээ -

Тухайн иргэн архины хамааралтай иргэдэд уруу татагдаж улмаар архи ууж эхэлсэн байна. Түүнийг уудаг хүмүүс гэрээс нь худал хэлж дуудаж гаргадаг бөгөөд архи хэрэглэсэн үедээ өөрийгөө хянах чадваргүй болдог аж. Гудамжинд согтуу явж байхтай нь хорооны ажилтан таарч ар гэрийнхэнд нь “танай хүү гудамжинд согтуу явж байна, ирж аваарай” гэж мэдэгддэг байна.

Гэвч 40 гаруй настай эрэгтэй хүнийг 70 гарсан эцэг, эх нь байнга дагаж явах боломжгүй. Түүнийг гэрээс гаргахгүй гэж аав нь гар хүрэх тохиолдол гардаг бол ээж нь өмөөрч, зодуулахгүйн тулд хүүгээ дагуулан өдөржин гадуур явдаг аж.

Ар гэрийнхэн нь энэ нөхцөл байдлыг зөвхөн гэр бүлийн асуудал гэж үзэхгүй байна. Учир нь тухайн иргэн өөрийгөө хянах чадваргүй үедээ өөртөө болон бусдад эрсдэл учруулж болзошгүй гэж үзэж байгаа аж. Тухайлбал, гудамжинд архи уусан үедээ бусадтай хэрэг төвөгт орооцолдох, өөрөө гэмт хэрэгт холбогдох, бусдын үйлдэлд өртөх, улмаар хилс хэрэгт холбогдохоос ар гэрийнхэн нь эмээж байна.

Мөн насанд хүрсэн эрэгтэй хүний хувьд бэлгийн дур хүсэл төрөх боловч өөрийн үйлдэл, түүний үр дагаврыг бүрэн ухамсарлах чадваргүй байгаа нь гэр бүлийнхний санаа зовох бас нэг шалтгаан болжээ. Тиймээс өсвөр насны хүүхдүүдтэй ойр байлгахдаа ч болгоомжлох шаардлагатай гэж үздэг байна. Тухайн иргэнд эмнэлгийн байгууллагаас жилд хоёр удаа бэлгийн дур хүслийг бууруулах эм уулгадаг байна.

-Асрамжид өгье гэхээр хүйтэн сэтгэлтэй хүмүүс хандлага гаргадаг-

Гэр бүлийнхэн нь дүүгээ асрамжийн газарт байрлуулах хүсэлтэй байгаа ч энэ нь түүнийг хаяж байгаа гэсэн үг биш гэдгийг онцолж байна. Ах, дүүс нь ажил хөдөлмөр эрхэлж, өөрсдийн амьдралаа авч явах шаардлагатай. Харин өндөр настай эцэг, эх нь хүүгээ өдөр бүр асарч хамгаалах боломж улам бүр хязгаарлагдаж байна. “Асрамжийн газар өгье гэхээр хүмүүс яасан хүйтэн сэтгэлтэй юм бэ гэж хэлдэг. Гэхдээ тэд бидний амьдралаар амьдрахгүй. Бид дүүгээ хаях гэж байгаа юм биш. Асрамжид очсон ч хэрэглээний зүйлсийг нь өгч, эргэж тойрч, боломжийнхоо хэрээр тусална. Харин 24 цагийн турш асарч, араас нь хөөцөлдөж явах боломж бидэнд байхгүй.

Хувийн асрамжийн байгууллагуудын сарын төлбөр өндөр, зарим нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг хүлээн авдаг боловч сэтгэцийн өөрчлөлт хавсарсан тохиолдолд авах боломжгүй гэж мэдэгддэг байна. Тиймээс төрийн байгууллагуудад хандаж, энэ төрлийн иргэдэд зориулсан асрамжийн үйлчилгээ бий болгох хүсэлт гаргасан ч “авах газар байхгүй” гэсэн хариу авчээ.

Төрийн асрамжийн үйлчилгээний завсар үлдсэн иргэд Монгол Улсын хууль тогтоомжид хөгжлийн бэрхшээлтэй болон байнгын асаргаа шаардлагатай иргэдэд нийгмийн халамж, асрамжийн үйлчилгээ үзүүлэх зохицуулалт бий.

Нийгмийн халамжийн тухай хуульд бусдын туслалцаагүйгээр өдөр тутмын үйлдлээ бие даан гүйцэтгэх чадваргүй, байнгын асаргаа шаардлагатай иргэдэд халамжийн үйлчилгээ үзүүлэхээр зохицуулсан. Мөн төрөлжсөн асрамжийн үйлчилгээнд хамруулах боломжийг хуульд тусгасан байдаг.

Гэвч бодит амьдрал дээр хөгжлийн бэрхшээл, сэтгэцийн өөрчлөлт хавсарсан, насанд хүрсэн, төрөл садантай боловч гэр бүл нь байнгын асаргаа үзүүлэх боломжгүй болсон иргэнийг хаана, ямар нөхцөлөөр байршуулж асрах нь тодорхой бус байгаа нь дээрх гэр бүлийн жишээнээс харагдаж байна.

Төрөл садантай гэдэг шалтгаанаар гэр бүлд нь бүх хариуцлагыг үлдээх нь тухайн иргэний асуудлыг шийдэж байгаа хэлбэр биш. Учир нь асаргаа гэдэг зөвхөн хооллох, хувцаслах төдий биш. Тухайн хүнийг эмчилгээнд тогтмол хамруулах, эмийг нь уулгах, гадуур гарах үед нь хянах, бусдын нөлөөнд орохоос хамгаалах, өөрийгөө болон бусдыг эрсдэлд оруулах нөхцөл үүсэхээс сэргийлэх зэрэг олон талын байнгын анхаарал шаарддаг байна.

Шүүхийн судалгааны мэдээллээр 2012-2021 онд сэтгэцийн эмгэгтэй бөгөөд хэрэг хариуцах чадваргүй гэж тогтоогдсон 144 хүнд эмнэлгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэсэн тохиолдол бүртгэгдсэн байна.

Гэхдээ энэ нь нийт сэтгэцийн өөрчлөлттэй хүмүүсийн хэдэн хувь гэмт хэрэг үйлддэгийг илэрхийлсэн статистик биш. Иймээс асуудлыг “сэтгэцийн өөрчлөлттэй хүн аюултай” гэж томъёолохоос илүү өөрийгөө хянах чадваргүй болсон үед нь тухайн хүнийг хамгаалах, эмчлэх, хянах, нийгэмд аюулгүй байлгах үйлчилгээ хангалттай эсэх талаас нь авч үзэх шаардлагатай байгааг мэргэжлийн хүрээнийхэн онцолдог.

Тиймээс энэ асуудлыг зөвхөн нэг гэр бүлийн хүсэлт гэж харах бус, хөгжлийн бэрхшээл, сэтгэцийн өөрчлөлт хавсарсан насанд хүрсэн иргэдэд зориулсан урт хугацааны асрамж, хамгаалал, эмчилгээ, сэргээн засах үйлчилгээний тогтолцоо шаардлагатай байгаагийн жишээ энэ юм.

Өөрийн сэтгэгдлээ илэрхийл

Share Tweet