Нийгмийн

Эзэнтэй утас таван жилийн ял, эзэнгүй 10 тэрбум таван цаасны торгууль

-Хувийн хэвшил үү, төр үү-

Гар утас хулгайлсан жирийн иргэн 5 жилийн хорих ял авч, төрөөс 10 тэрбумыг хулгайлсан олигархиуд замын цагаан шугам давсан мэт торгуулиад өнгөрдөг нь ердөө ганцхан шалтгаантай. Тухайн өмч эзэнтэй, эзэнгүй гэдэг л асуудал.

Хувийн өмч ардаасаа нэхэх эзэнтэй бол төрийн буюу нийтийн өмчид эзэн гэж байхгүй, Монголд. Тэгэхээр нүүрс, зэс, төмрийн хүдэр тэргүүтэй газрын хэвлий дэх бүхий л баялагт хулгай нүүрлээд буйн ганцхан шалтгаан эзэнгүйд оршиж байгаа биз. Үндсэн хуульд газар болон түүний хэвлий дэх баялаг гагцхүү ард түмний мэдэл, төрийн хамгаалалтад байна гэж заасан. Гэвч яг эзэн нь хэн юм гэхээр нэр заах боломжгүй. Ард түмэн гэж хэн юм гэхээр төр гэнэ. Баялгаа хулгайчдын гараас хамгаалах ёстой төр гэж юу юм гэхээр эрх зүйт тогтолцоо гэдэг. Эцэст нь эрх зүйт төр гар утас хулгайлсан жирийн иргэнийг 5 жил хорихоор яллаж, төрөөс 10 тэрбумыг хулгайлсан олигархиудыг өршөөдөг ялгамжтай, эзэнгүй  тогтолцоо бүрдүүлчихсэн. Ийм тогтолцоогоор баялаг яаж эзэнтэй байх вэ.

УИХ-ын, Ерөнхийлөгч, орон нутгийн засаг захиргааны гээд бараг сонгууль болгоноор монголчуудыг баялагт нь эзэн суулгах амлалт гарах болсон. “Баялгийн эзэн нь сонгогч Tа!” гэдэг тархи угаалт явж ард иргэдийг итгүүлдэг ч, үнэн хэрэгтээ цөөн хэдэн улстөрч, тэдний гар хөл баялагт эзэн суудаг. Эрдэнэт, Тавантолгой, Дархан-Сэлэнгийн төмрийн хүдрийн ордууд яг энэ жишгээр хэдхэн олигархийн мэдэлд очсон. Ингэж сонгуулийн амлалт, тархи угаалт замхардаг.

-Эрх мэдэлтнүүд баялгийн хулгайд гаршлаа-

Зөвхөн Тавантолгойд гарсан 40 их наядын  нүүрсний хулгай үүнийг илтгэнэ. Төрийн өмч гэдэг нэрийн дор тэдгээр баялгийг эзэнгүйдүүлж байгаа учраас хэчнээн хулгай хийсэн ч ардаас нь хэн ч нэхэж ирэхгүй. Дээр нь одоо эзэнгүй баялгаас хулгай хийж, хөлжих гэсэн улстөрчид “Ард түмэн өмчөө авч байна” хэмээн зарлаж, төрийн өмчит компаниудын тоог нэмсээр байгаа. Төрийг гар хөл бологсдоороо данхайлгасаар ирэв. Нөгөө л Эрдэнэтийн зэс, Тавантолгойн нүүрс, Дарханы төмөрлөг, Хөтөлийн цемент-шохойн үйлдвэрүүдийг төр мэдэлдээ авах нэрийдлээр эзэнгүй баялагт гар дүрэх явдал давтагдав. Улмаар баялгийг ард түмний хяналтгүйгээр улс төрийнхөө эрх ашигт нийцүүлэн ашигладаг жишиг тогтсон. Төрийн мэдэлд авлаа гээд тухайн баялаг ард түмнийх болоогүй бөгөөд зөвхөн эрх мэдэлтнүүд баялгийн хулгайд гаршлаа.

Тэгэхээр баялгийг хэрхэн эзэнтэй болгох вэ гэдэг Монголын хамгийн том тулгамдсан асуудал.  Үүнийг эрэлхийлсээр 30 жил болов. Уг нь Монгол Улс 30 жилийн өмнө хувийн хэвшлийг хүлээн зөвшөөрч, чөлөөт эдийн засгийг хөгжлийн замаа гэж сонгосон. Баялаг бүр эзэнтэй байх зарчимд тулгуурлан ард иргэд нь хангалуун амьдралд хүрсэн дэлхийн чинээлэг орнуудын эгнээнд элсэхийг эрмэлзэв. Эрмэлзсэний дүнд төрийн өмчийг хувьчилж, нийтийн өмчийг эзэнжүүлсэн. Эзэнтэй болсон үйлдвэр, үйлчилгээний газрууд эдийн засгийн ардчиллын дүнд дүрээ хувилгаж, өнөөдөр Монголд хамгийн том ажил олгогчид болоод байгаа. Энэ бол баялаг ажлын байраар дамжин олон нийтэд хуваарилагдаж буй хэлбэр.

Баялгийг тэгш хүртээмжтэй хуваарилах, хяналттай өөр нэг арга бол татвар. Ашигт малтмалаас Монголын ард түмэн үр шимийг нь хэрхэн хүртэх талаар Ашигт малтмалын тухай хуульд тусгаж өгсөн. Зарчим нь ашигт малтмалыг эрж хайх, олборлож гаргах хүртэлх эрсдэлийг хөрөнгө оруулагч дангаар үүрнэ. Хөрөнгө оруулагч шороонд мөнгөө булна ч гэж ярьдаг.

-Хяналтгүй Тавантолгой, хяналттай Оюутолгой -

Улмаар тухайн ашигт малтмалыг борлуулах боломжтой болсон цагаас нь эхлэн ашигтай эсэхээс үл хамааран улсад татвар, хураамж төлж эхэлдэг. Үүнийг Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр /АМНАТ/ гэнэ. Хуулиар тухайн ашигт малтмалын борлуулалтын үнэлгээний 5  хүртэлх хувь хэмжээгээр төлбөр төлдөг. Төр нийгмийн үйлчилгээгээр дамжуулан тухайн төлбөрийг ард түмэнд хуваарилдаг. Энэ зарчим тухайн аж ахуйн нэгж нь төрийн өмчийн, эсвэл хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгж байхаас үл хамаарч хэрэгжих учиртай.

Гэхдээ Монголын төрийн өмчит компаниудад энэ жишиг бүрэн төгс хэрэгжиж чадахгүй байгаа нь нөгөө л улстөрийн нам, бүлэглэл, фракцууд баялагт ард түмний нэрээр эзэн суусантай холбоотой. Харин хувийн хэвшлийн компаниуд татвар хураамжаар дамжуулан улсын төсвийг бүрдүүлж байгаа. Мөн баялгийн тодорхой хувийг хувийн хэвшилд эзэмшүүлэх замаар баялгаа хяналттай, эзэнтэй байлгадаг жишиг олон улсад нийтлэг бий. Монгол дахь гадаадын хамгийн том хөрөнгө оруулалт Оюутолгойн төсөл энэ жишгээр хэрэгжиж байгаа бол 2.5 сая иргэний өмчлөлтэй “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийг Засгийн газар удирддаг учраас ямар ч хяналтгүй явж ирэв. Үр дүнд нь гадаадын хөрөнгө оруулалтттай “Оюутолгой” компаниас хулгай зэлгий дуулдсангүй, төрийн өмчит “Эрдэнэс Тавантолгой” компани улс дамнасан нүүрсний хулгайчдын үүр болсон. Эзэнтэй баялаг, эзэнгүй баялаг хоёрын ялгаа нь энэ юм.       

Б.БАТ



Энэ мэдээнд өгөх таны үнэлгээ
Like
Love
Haha
Wow
Sad
Angry

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Eguur.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.

guest
0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Холбоотой мэдээ

Back to top button